NHỮNG NGƯỜI GIỮ GÌN SỰ SỐNG TRONG CHIẾN TRANH –

VÀ GIỮ NGHĨA TÌNH TRONG TÌNH NGHĨA XA XỨ

Trưa ngày 4 tháng 7, giữa mùa Hè Nam Cali, khi nước Mỹ kỷ niệm 250 năm lập quốc, ngôi nhà nhỏ của vợ chồng tôi lại sáng lên bởi sự hiện diện của năm vị niên trưởng Quân Y - những người từng mang tình thương giữa lửa đạn, từng giữ sự sống cho quân nhân, gia đình quân nhân và ngay cả cho địch quân trong những giờ phút mà cái chết có thể kề bên vai. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh đã lùi xa, nhưng nghĩa tình của họ vẫn còn nguyên vẹn như thuở nào.  

Ba vị rời Việt Nam ngay sau 1975, hai vị kẹt lại vài năm, rồi cũng vượt qua những tháng ngày nghiệt ngã để đến được bến bờ tự do. Năm cặp vợ chồng, năm hành trình, năm cuộc đời mang theo những chấn thương lơn nhỏ trong ký ức. Thế mà hôm nay, trong một buổi trưa bình yên nơi xứ người, họ lại ngồi bên nhau - không phải để nhắc lại nỗi đau, mà để giữ lấy nghĩa tình của cái gọi là tình đồng môn, tình đồng đội cùng một chiến tuyến, cùng một lý tưởng làm tròn trách nhiệm của một quân y sĩ thời chiến - Nghĩa tình của những người từng phục vụ Quân Y, giờ đây ngồi bên nhau, đưa nhau ra khỏi nỗi buồn xa xứ của tuổi già nơi đất khách.

Buổi hội ngộ hôm ấy có mặt năm niên trưởng Quân Y - những vị xấp xỉ từ 85-86 tuổi đến 90: Nguyễn Thương Vũ, Nguyễn Ngọc Kỳ, Nguyễn Văn Cơ, Phạm Gia Thuần, và Lưu Đức Thụy, cùng năm vị phu nhân, đã sánh vai tạo dựng lại sự nghiệp bên cạnh các phu quân từ nhiều thập niên qua, nay cùng nhau chia sẻ niềm vui tuổi xế chiều.

Khi biết tin anh chị bác sĩ Nguyễn Thượng Vũ sẽ từ San Jose xuống Nam Cali thăm bạn bè, tôi gọi cho anh chị, với mong ước mời anh chị một bữa cơm thân mật. Tình thân giữa hai gia đình chúng tôi không phải mới đây, mà đã bắt đầu từ thuở còn ở Việt Nam, gắn với những kỷ niệm mà thời gian không thể xóa nhòa.

Nhạc gia của tôi, Thẩm Phán Phan Huy Thạch, Đặc Ủy Giám Sát Quân Khu II tại Nha Trang, là người đứng ra chủ hôn cho anh chị Bs. Nguyễn Thượng Vũ và Dương Châm Đoan vào khoảng năm 1969. Trong khi đó, thân phụ của chị Vũ, là Bác sĩ Dương Cẩm Chương – con trai của Cụ Dương Bá Trạc - lại là bạn thâm niên của nhạc gia tôi, và là vị bác sĩ đã đỡ cho vợ tôi bằng forceps tại Bệnh viện Trung Ương Huế năm 1953. Về sau, bác sĩ Dương Cẩm Chương nhận vợ tôi làm nghĩa nữ, như một sự nối dài của tình thân giữa hai đại gia đình.

Gia đình phía Bs. Nguyễn Thương Vũ là một đại gia đình danh giá, với nhiều anh chị em, kể luôn các cháu của thế hệ thứ hai, hành nghề trong nghành y nha dược. Như anh đầu Bs. Nguyễn Hoài Đức (RIP) là Y Sĩ Trưởng, Tiểu Đoàn 3 Nhảy Dù, năm 1951, thăng cách Đại Úy cùng một lúc với Đại Úy Đỗ Cao Trí. Sau khi Bs. Nguyễn Hoài Đức rời Nhảy Dù thì Bs. Trần Lữ Y vào thế. Bs. Đức về sau là Chủ Tịch Y Sĩ Đoàn của VNCH từ 1953- 1975. Người anh kế Nguyễn Hoài Nhân (RIP), bác sĩ Quân Y, cấp bậc Trung Úy, bị thương nặng cả hai mắt tại mặt trận Na Sãn, Tỉnh Sơn La, năm 1952; Anh được đưa sang Pháp điều trị và mất tại đó nhiều năm sau.Người anh kế là Nguyễn Thượng Văn (RIP), là một dược sĩ trước khi du học Pháp, Anh, rồi Mỹ, tốt nghiệp Ph.D về Cellular Biology, ĐH Michigan, làm việc cho BV. MD Anderson, Houston/ Texas. Em trai Nguyễn Hiếu Nghĩa, du học Pháp từ 1963, về sau là GS. môn OB-GYN, rất thành công sau khi lập trung tâm y tế chuyên về OB-GYN, xử dụng nhiều bs. chuyên môn trong nghề, Normandie, Pháp.  Ngoài ra Bs. Vũ còn có 2 người em trai, đều là quân nhân và cùng bị thương khi cuộc chiến Miền Nam VN gần tàn. Cả hai người đều tạ thế vì vết thương quá nặng khi chính quyền mới tàn nhẫn không cứu chữa thương binh “ngụy”. Thật đau đớn!

Bác Sĩ Nguyễn Thương Vũ trưng tập vào Quân Y sau khi tốt nghiệp YK Saigon năm 1965. Trong cuộc đời binh nghiệp quân y của anh, có vẻ như anh Vũ được Cục Quân Y “chiêu đãi “tốt. Vì sau mấy năm làm việc tại Đại Đội 10 Quân Y, Đà Nẵng, tiền thân về sau của Liên Đoàn 71 Quân Y, và Tổng Y Viện Duy Tân, anh được thuyên chuyển về BV Dã Chiến Mỹ Tho, rồi cuối cùng về Tổng Y Viện Cộng Hòa, với cấp bực Y Sĩ Đại Úy, cho đến ngày mất nước.

Bác sĩ Nguyễn Thượng Vũ là một người uyên thâm, kiến thức rộng, thông thạo 3 ngôn ngữ Anh Pháp Việt ngang ngửa nhau, hào phóng với bạn bè, tính tình trung thật, quen biết rộng rãi, nhất là với nhiều nhân vật trọng yếu và khoa bảng trong giới Y khoa và cả trong chính quyền VNCH trước 1975. Trên các diễn đàn, sự hiểu biết của Bs. Vũ khiến mọi người gọi anh bằng một cái tên rất đặc biệt: “Tự Điển Sống.” Anh viết với văn phong hàn lâm, suy luận chuẩn xác, nhưng tình cảm, và mang một sự điềm đạm khiến người đọc khó mà giận anh, ngay cả trong những tranh luận gay gắt.

Chính vì vậy, khi được anh chị Vũ nhận lời đến nhà chúng tôi dùng trưa, tôi muốn biến dịp này thành một buổi hội ngộ nhỏ để những người từng phục vụ Quân Y, từng tốt nghiệp hầu như một lứa với nhau, có dịp ngồi lại bên nhau. Bữa tiệc sẽ là một nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa chiến tranh và hậu chiến, giữa quê hương đã mất và nơi nương náu hiện tại. Và trên hết, để minh chứng rằng có những thứ thời gian không thể bào mòn: lòng nhân, lòng trung, và tình nghĩa của những người từng đứng trong hàng ngũ Quân Y Việt Nam Cộng Hòa.

Sự hiện diện của Bs. Nguyễn Thượng Vũ và phu nhân trong bàn tiệc là một hân hạnh và mang một ý nghĩa rất riêng với vợ chồng chúng chúng tôi.

Trong năm vị niên trưởng Quân Y đến nhà hôm ấy, Bác sĩ Nguyễn Ngọc Kỳ là một nhân vật đặc biệt - không chỉ vì ông mang cấp bậc Y Sĩ Trung Tá Không Quân, với 2 lần tu nghiệp tại Hoa Kỳ, lần đầu vào năm 1968 cho khóa Flight Surgeon, và lần thứ hai vào năm 1970 cho khóa Advanced Aerospace Medicine  tại Fort Hood, Texas, mà vì ông là người đã dành phần lớn đời mình cho hai chữ nhân đạo theo đúng nghĩa sâu xa nhất.

Tốt nghiệp YK Saigon năm 1964, vốn sẵn là thành phần Hiện Dịch, Bs. Kỳ tình nguyện làm Dân Sự Vụ xung quanh Saigon / Gia Định trước khi chính thức vào phục vụ ĐĐ 10 Quân Y, tại Đà Nẵng. Từ đó anh được thuyên chuyển qua Lực Lượng Đặc Biệt trong 2 năm - đúng vào thời gian cuộc chiến tại Khe Sanh bùng nổ dữ dội. Anh có lần tâm sự “ngày mai, Tr. Tá Y Sĩ Lương Khánh Chí, chỉ huy trưởng Quân Y/LLĐB, cùng anh và một toán quân nhân LLĐB nhận lệnh nhảy ngay xuống mặt trận, nhưng trong đêm lệnh trên được hủy bỏ, vì pháo đài bay B 52 đã thả bom trên đầu quân ta lẫn quân địch - nhưng phe ta đã có vài giờ zulu trước khi bom rơi”. Là một đàn em về sau, tôi rất khâm phục không ngờ Bs. Kỳ cũng đã học bằng Nhảy Dù trong thời gian tình nguyện phục vụ Quân Y Lực Lượng Đặc Biệt tại Đà Nẵng. Sau 2 năm theo LLĐB, anh được cho thuyên chuyển về Quân Y Không Quân. Phải chăng truyền thống gia đình là nguyên nhân vì Bs. Kỳ có 1 người anh rể là Trung Tá Đặng Sĩ Cường (RIP) trong Bộ Chỉ Huy Không Quân VNCH, và anh ruột Trung Tá Nguyễn Quốc Phiên (RIP), phi công trong biệt đoàn Thần Phong Kamikaze. Sau khi học xong khóa Chỉ Huy Tham Mưu Trung Cấp ở Long Bình, Bs. Kỳ về làm Y Sĩ Trưởng Sư Đoàn 6 Không Quân VNCH, với cấp bực Y Sĩ Trung Tá, đóng tại Pleiku và Phú Cát - một vị trí đòi hỏi kiến thức, bản lĩnh, và khả năng lãnh đạo cao, nhất là trong những hoàn cảnh nguy cập.

Nhưng điều khiến ông được kính trọng nhất lại không nằm ở cấp bậc hay chức vụ, mà nằm ở tấm lòng.

Di tản đến Mỹ năm 1975, Bs. Kỳ nhanh chóng hành nghề tại Quận Cam, CA. Trong thập niên 1980, khi làn sóng thuyền nhân Việt Nam lên đến đỉnh điểm, Bác sĩ Kỳ đã làm một việc không tưởng, mà không phải ai cũng đủ can đảm và nhân tâm để làm: mỗi năm ông đóng của phòng mạch 2–3 tháng, liên tiếp trong 8 năm, để tham gia chương trình Rescue Mission cứu người vượt biển, trực tiếp cùng với các bác sĩ Việt Nam khác như Nguyễn Thượng Vũ, Trang Châu (Nhảy Dù, tác giả của Y Sĩ Tiền Tuyến mà tôi hằng mê say), Đường Thiện Đồng (Nhảy Dù), Đinh Xuân Anh Tuấn (Pháp)… đến Biển Đông giúp cứu vớt hàng ngàn thuyền nhân Việt Nam đang tuyệt vọng, đói khát trên những thuyền nan lạc lõng giữa sóng dữ, mang lại cho họ niềm hy vọng một cuộc sống ngày mai trong ấm no và tự do. Anh còn trực tiếp liên hệ, đến thẳng gặp Bộ Ngoại Giao Pháp, cơ quan United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) cùng với các bs. Nguyễn Thương Vũ, Đường Thiện Đồng, để gióng lên tiếng nói xin cứu giúp các thuyền nhân Biển Đông cùng các người tỵ nạn ở Hồng Kông, trong các trại tỵ nạn Đông Nam Á, liên tục từ năm 1978 cho đến 1994.

Đối với tôi, một người từng là thuyền nhân, nghĩa cử ấy của Bs. Kỳ luôn là ngọn nến lương tâm soi sáng con đường tôi đi, nhắc tôi rằng mình phải sống sao cho xứng với những người đã từng chìa tay cứu đồng bào trong lúc hiểm nghèo nhất. Mỗi khi tiếp xúc với Bs. Kỳ, tôi nhận thấy ông là một con người thầm lặng, ít nói, dù những lời khuyên của ông rất xứng đáng để nghe

Có lẽ vì vậy mà Ơn Trên đã ban cho ông một người bạn đời là thi sĩ kiêm nhạc sĩ Lê Tín Hương, một người phụ nữ kiều diễm, nhân ái, và tài hoa. Tình yêu của họ như một sự bù đắp, một phần thưởng xứng đáng cho người đàn ông đã dành thời gian cho Trách Nhiệm, Không Gian và Tổ Quốc, và quá nhiều năm tháng cưu mang bao nhiêu thuyền nhân trên Biển Đông.

Tôi cũng vừa được biết anh chị Bs. Kỳ đang đồng hành với Hội Bác Ái Thánh Giuse thực hiện dự án trùng tu Nhà Nguyện Chúa Chịu Nạn- nằm trong Vương Cung Thánh Đường Mười Hai Thánh Tông Đồ tại Roma -nơi có ngôi mộ của 2 vị thánh Tông Đồ của Chúa là Giacobê và Philipphê. Sau khi trùng tu xong, một bức tượng Đức Mẹ La Vang sẽ được đưa vào Nhà Nguyện Chúa Chịu Nạn, lần đầu tiên giữa thủ đô Công Giáo Roma, hòng đáp ứng lòng sùng kính Đức Maria sâu đậm của các tín hữu Việt Nam. Vợ chồng chúng tôi xin góp lời cầu nguyện cho dự án sớm hoàn tất để được khánh thành đúng ngày.

Trong buổi hội ngộ hôm ấy, sự hiện diện của Bác sĩ Kỳ và phu nhân không chỉ làm ấm căn nhà, mà còn làm sáng lên một điều rất đẹp: rằng giữa cuộc đời nhiều đổi thay, vẫn có những con người giữ được đạo đức, nhân tâm, và nghĩa tình như thuở còn mang quân phục.

Trong năm vị niên trưởng Quân Y đến nhà hôm ấy, Bác sĩ Nguyễn Văn Cơ mang theo một sắc thái rất riêng - sắc thái của người quân nhân Nhảy Dù, một binh chủng mà chỉ cần nghe tên thôi đã gợi lên hình ảnh của những bước chân lao vào chốn hiểm nguy nhất, nơi mà sự sống và cái chết có khi chỉ cách nhau một hơi thở.

Nhưng cuộc đời của B.s Cơ, trước khi khoác áo trận, đã có những bước ngoặt rất đặc biệt.

Ngay từ thời trung học, ông đã là một học sinh xuất sắc: đậu BAC II ban Math với mention AB, đủ điều kiện để nhận học bổng du học Pháp - một giấc mơ mà nhiều thanh niên thời ấy ao ước. Nhưng ông từ chối. Ông nói một câu rất giản dị mà làm tôi phục ông mãi: “Gia đình mình nghèo, cần mình giúp. Nên mình vừa đi học, vừa đi dạy thêm.” Và ông đã làm đúng như vậy: ngoài lương căn bản của quân y hiện dịch, ông vừa theo học Y Khoa Sài Gòn, vừa dạy Pháp Văn và Lý Hóa tại trường Trung Học Hưng Đạo, đường Cống Quỳnh, để phụ giúp gia đình. Một người thanh niên có thể từ chối tương lai sáng lạn ở trời Tây, ở lại Việt Nam, sống gần gia đình để giúp đỡ, và tự lo cho mình bằng lao động, điều đó nói lên rất nhiều về nhân cách của ông.

Rồi một biến cố xảy ra, như một dấu ấn định mệnh.

Trong một chuyến xe đò về thăm nhà khi đang học năm cuối Y Khoa, xe ông bị Việt Cộng đắp mô chặn lại tại vùng Đại Lãnh, tỉnh Khánh Hòa. May nhờ họ nhìn thấy giấy căn cước sinh viên, chứ không ông có thể bị giết ngay tại chỗ hoặc bị bắt lôi vào rừng. Sự thoát chết trong gang tấc ấy đã khắc vào lòng ông một điều: phải đứng vào hàng ngũ của binh chủng hùng mạnh, để đến những nơi hiểm nguy nhất chống trả bọn VC tận gốc. Vì vậy, khi tốt nghiệp vào mùa hè 1964, Bs. Cơ tình nguyện gia nhập Quân Y Nhảy Dù không một chút do dự.

       Trong hơn ba năm đầu phục vụ binh chủng này, ông là Y Sĩ Trưởng Tiểu Đoàn 5 Nhảy Dù, dưới quyền chỉ huy của những vị tiểu đoàn trưởng mà lịch sử quân lực VNCH mãi nhắc đến: Thiếu Tá Ngô Quang Trưởng, Thiếu Tá Hồ Trung Hậu, và Thiếu Tá Nguyễn Khoa Nam. Đó là những năm tháng mà ông phải theo sát từng cuộc hành quân, từng trận đánh, từng giờ phút mà thương binh được tải thương từ tiền tuyến về trong tình trạng thập tử nhất sinh.

Năm 1966, khi biến động Phật Giáo lan rộng tại miền Trung, cấp trên điều ông về làm Chỉ Huy Trưởng Quân Y Viện Nguyễn Tri Phương, Huế, cùng lúc với chiến đoàn Trung Ương ra dẹp loạn. Giữa một Huế đầy căng thẳng, ông vẫn giữ được phong thái điềm tĩnh của người thầy thuốc – trách nhiệm cứu người, quân kỷ quân phong trước, rồi mới tính chuyện chính trị sau.

Sáu tháng sau, khi tình hình miền Trung lắng xuống, ông trở về lại Tiểu Đoàn 5 Nhảy Dù, lúc ấy do Trung Tá Nguyễn Khoa Nam làm Tiểu Đoàn Trưởng. Vào cuối năm 1967, ông được đưa về làm Ngoại Chẩn tại Bệnh viện Đỗ Vinh. Không lâu sau, ông xin rời Nhảy Dù để về chỉ huy Đại Đội 31 Lựa Thương tại Hội An, tiếp tục con đường phục vụ Quân Y nhưng ở một vị trí khác, gần dân hơn, và gần gia đình cha mẹ. Tại đây, ông mở phòng mạch tư để phục vụ dân chúng. Nhưng khi VC nằm vùng vào phòng mạch yêu cầu ông “ủng hộ tài chánh cho Mặt Trận Giải Phóng”, ông đã chọn một giải pháp dứt khoát và đầy khí phách:

Ông đóng cửa phòng mạch ngay lập tức.

Không thỏa hiệp. Không nhượng bộ. Không để y thuật của mình bị lợi dụng. Và không để lợi nhuận phòng mạch mình làm xấu lương tâm công chính của mình. Thật đáng ngưỡng mộ.

Sau khi học xong khóa Tham Mưu Trung Cấp tại Đà Lạt, Bs. Nguyễn Văn Cơ được bổ nhiệm về làm chỉ huy phó Liên Đoàn 71 Quân Y, Đà nẵng, năm 1968 với cấp bực Y Sĩ Thiếu Tá.

Rồi một biến cố khác, lần này trong nội bộ Quân Y, lại đưa ông trở về Huế. Năm 1969, khi xảy ra vụ các quân y sĩ nổi loạn tại Quân Y Viện Nguyễn Tri Phương, chống chỉ huy trưởng đương thời là Y Sĩ Thiếu Tá Nguyễn Duy Dương vì tham nhũng, Cục Quân Y – với Cục Trưởng Cục Quân Y là Y Sĩ Thiếu Tướng Vũ Ngọc Hoàng và chỉ huy trưởng Quân Y Bộ Binh là Y Sĩ Trung Tá Hoàng Cơ Lân, đồng quyết định đưa Bác sĩ Cơ trở lại Quân Y Viện Nguyễn Tri Phương lần thứ hai. Ban đầu chỉ định 2 năm. Nhưng ông ở đó đến 4 năm, từ 1969 đến 1973.

Và chính trong thời gian này, ông đã để lại một dấu ấn mà không ai có thể quên. Trong Mùa Hè Đỏ Lửa 1972, chỉ riêng ngày 1 tháng 5, 1972, Quân Y Viện Nguyễn Tri Phương nhận 501 thương binh.

Năm trăm lẻ một sinh mạng. Năm trăm lẻ một nỗi đau thân thể và năm trăm nỗi thống khổ của gia đình và thân nhân.

Bác sĩ Cơ đã điều động nhân lực một cách hữu hiệu, nâng đỡ tinh thần các quân y sĩ, quân y tá, tổ chức làm việc hữu hiệu 24/24, 7/7. Những đàn anh của tôi - các quân y sĩ Lê Văn Danh, Đặng Ngọc Hồ (RIP), Trần Viết Phồn (RIP), Tôn Thất Hứa, Tạ Quang Hát (RIP), Phan Tiên Thái…đều kể lại những ngày ấy như một cơn bão lửa mà họ chỉ vượt qua được nhờ sự lãnh đạo hữu hiệu của ông.

Bs. Nguyễn Văn Cơ được đặc cách thăng cấp Y Sĩ Trung Tá.

Và dù Trung Tướng Ngô Quang Trưởng, bấy giờ là Tư Lệnh Quân Đoàn 1 - vị tiểu đoàn trưởng cũ của ông — tha thiết yêu cầu ông ở lại Quân Y Viện Nguyễn Tri Phương, nhưng sau Hiệp định Paris 1973, ông xin về làm Chỉ Huy Trưởng Bệnh Viện Quân Đội Bài Lao, Đà Nẵng, nơi ông phục vụ cho đến cuối tháng 3 năm 1975, khi thành phố thất thủ.

Trong buổi hội ngộ tại nhà tôi, Bác sĩ Nguyễn Văn Cơ ngồi đó với giọng nói Huế nhẹ, pha với một chút Đà Nẵng, nụ cười hiền, dáng vẻ của một người đã đi qua nhiều giông bão – với 5 năm tù CS tại Bồng Sơn, Quảng Nam sau 1975 – vượt biên đến Mỹ 1983, nhưng vẫn giữ được sự bình thản nội tâm. Ông không nói nhiều, nhưng mỗi câu nói đều có trọng lượng - như thể phía sau đó là cả một đời sống đã được tôi luyện bằng chiến tranh, bằng mất mát, và bằng lòng nhân.

Sự hiện diện của Bác sĩ Nguyễn Văn Cơ và phu nhân trong buổi trưa ngày 4 tháng 7 ấy làm cho căn nhà tôi thêm phần trang trọng. Ông chính là biểu tượng nhắc nhở rằng trong chiến tranh, có những người không chỉ chiến đấu - mà còn giữ sự sống trong nhân cách. Và trong hậu chiến, có những người không chỉ sống, mà còn giữ nghĩa tình và sự tiết tháo.

Trong năm vị niên trưởng Quân Y đến nhà hôm ấy, Bác sĩ Phạm Gia Thuần mang theo một phong thái rất riêng: trầm lặng, nhỏ nhẹ, khiêm tốn - nhưng phía sau sự lặng lẽ ấy là cả một nền gia đình danh tiếng và một đời sống quân ngũ đầy trách nhiệm.

Ông xuất thân từ một gia đình có bên nội danh giá với nhiều quan lại, ở làng Đông Ngạn, tỉnh Hà Đông. Ba anh em trai đều là bác sĩ, đều phục vụ trong Quân Y VNCH. Người anh cả, Y Sĩ Trung Tá Phạm Gia Tự (RIP), từng là Y Sĩ Trưởng Liên Đoàn 72 Quân Y tại Pleiku. Người anh kế, Phạm Gia Thiệu, Y Sĩ Đại Úy, về sau biệt phái làm việc tại Bệnh viện Quân Dân Y Long Khánh. Anh rể của ông, Hồng Đức Sinh, tốt nghiệp Y Khoa Sài Gòn năm 1963. Một gia đình mà ngành y và tinh thần phục vụ gần như là truyền thống.

Bác sĩ Phạm Gia Thuần tốt nghiệp Y Khoa Sài Gòn năm 1967, thuộc Quân Y Hiện Dịch - cùng một khóa với bác sĩ Trưng Tập Nguyễn Thanh Bình của Tập San Y Sĩ Canada. Đơn vị đầu tiên của ông là Đại Đội Quân Y, Trung Đoàn 41, thuộc Sư Đoàn 22 Bộ Binh, đóng quân tại Phú Mỹ. Hai năm sau, ông được thuyên chuyển về Mỹ Tho, giữ chức Tiểu Đoàn Phó Tiểu Đoàn Quân Y Sư Đoàn 7 Bộ Binh tại căn cứ Đồng Tâm, nhờ vậy mà ông có dịp gặp lại bạn đồng khóa Nguyễn Thanh Bình, tạo nên một tình thân kéo dài đến tận hải ngoại. Tôi tự hỏi Bs. Thuần có “hư” như Bs. Nguyễn Thanh Bình với những đêm không ngủ xoa mạt chược?!

Về sau, ông được đưa về Trung Tâm 3 Nhập Ngũ, rồi Chẩn Y Viện Trung Ương, tiếp tục con đường phục vụ Quân Y, với cấp bậc Y Sĩ Đại Úy cho đến ngày miền Nam sụp đổ.

Sau 1975, bác sĩ Thuần bị giam tù cộng sản đúng 2 năm 3 tháng 10 ngày - con số mà ông nhớ rất rõ, vì ông thường nhắc câu: “Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại.” Một ngày trong tù bằng ngàn thu ở ngoài đời.

Ra khỏi tù, ông vượt biển thành công, đến Mỹ năm 1979. Chỉ một năm sau, ông đậu FLEX tháng 6/1980, rồi ECFMG tháng 7/1980 - một thành tích mà không phải bác sĩ Việt Nam nào thời ấy cũng đạt được. Năm 1981, ông vào chương trình nội trú Internal Medicine tại Chicago, rồi chọn California để hành nghề từ năm 1984. Đến 1995, ông dọn về Nam Cali, thị xả Mission Viejo. Nhà anh chị Bs. Thuần và nhà chúng tôi chỉ cách nhau chừng mươi phút lái xe.

Trong buổi hội ngộ ngày 4 tháng 7, bác sĩ Thuần giữ phong thái trầm lặng, nhỏ nhẹ, khiêm tốn, một người mà lời nói lúc nào cũng vừa đủ, không thừa, không thiếu. Phu nhân của ông cũng mang một vẻ đẹp rất riêng: thanh cảnh, hiền lành, nhỏ nhắn, đúng kiểu “mình hạc xương mai”. Hai anh chị ngồi, đứng cạnh nhau như một đôi được trời ưu ái, xứng đôi vừa lứa từ dáng vẻ, cách đi đứng, ăn nói đến tính tình.

Nhưng điều làm vợ chồng chúng tôi ngạc nhiên nhất là đến lúc anh chị chào về. Hai người bước ra, mở cửa một chiếc Porsche thể thao hai chỗ ngồi, ngồi vào rất nhanh nhẹn, rồi de xe một cái “rẹt” rất gọn gàng, đẹp mắt - khiến chúng tôi phải nhìn nhau mà bật cười thích thú. Một sự đối nghịch dễ thương giữa phong thái trầm lặng và chiếc xe thể thao đầy cá tính.

       Chưa đầy một tuần sau, chúng tôi nhận được một carte postale từ anh chị , với những dòng chữ viết tay rất dễ thương, đầy tình cảm – từ câu đầu cho đến câu cuối. Một bày tỏ lòng cảm ơn rất thân thiện mà ngày nay hiếm ai còn giữ. Tôi thầm nghĩ: cách viết thư tay, gửi qua bưu điện, thường chỉ thấy ở những con người xưa của thế kỷ trước. Vì vậy, chúng tôi trân quý tấm carte postale ấy và giữ như một kỷ vật đẹp của tình nghĩa.

Sự hiện diện của bác sĩ Phạm Gia Thuần cùng phu nhân trong buổi hội ngộ ấy làm cho căn nhà chúng tôi thêm phần ấm áp. Ông cho thấy rằng có những cuộc cuộc gặp gở đầm ấm, không cần nói lớn, không cần phân bua, nhưng với nhân cách tự nhiên, sự trầm lặng, sự tử tế. Vợ chồng chúng tôi sẽ tìm cách sống đẹp như anh chị Thuần – kể luôn cả tìm ngắm, mua một chiếc xe hơi sport, trong tầm ngắn.

Một vị niên trưởng Quân Y cùng có mặt ngày hôm ấy, Bác sĩ Lưu Đức Thụy, mang theo một câu chuyện đời rất đặc biệt - một câu chuyện mà mỗi chặng đều như có dấu ấn của may mắn, của nhân nghĩa, và của những bàn tay chìa ra đúng lúc.

Bs. Lưu Đức Thụy sinh ra trong một gia đình đông con, với người cha là một bác sĩ kỳ cựu tốt nghiệp Y Khoa Hà Nội, cùng lứa với bác sĩ Lê Khắc Quyến - một thế hệ y khoa mà tên tuổi vẫn còn vang vọng đến hôm nay. Có một người em là phi công khu trục Skyrider hy sinh cho Tổ Quốc. Tốt nghiệp Y Khoa Sài Gòn năm 1966, khóa Hiện Dịch 13, Bs. Thụy tình nguyện lên Pleiku phục vụ Liên Đoàn 20 Quân Y, tiền thân của Liên Đoàn 72 Quân Y về sau, dưới quyền chỉ huy của Y Sĩ Thiếu Tá Phạm Gia Tự.

Chỉ vài tuần sau khi đến Pleiku, Y sĩ Trung Úy Lưu Đức Thụy tham gia ngay cuộc bapteme de feu tại Tân Cảnh cùng một liên đoàn Biệt Động Quân, một khởi đầu đầy thử thách cho một bác sĩ trẻ vừa rời giảng đường.

Sau một năm với Đại Đội 20 Quân Y, Bs. Thụy được thuyên chuyển về Bệnh Viện Tiểu Khu Biên Hòa, và làm việc tại đó cho đến 1975. Khi tôi nói đùa rằng anh thật may mắn vì được làm việc một chỗ gần suốt tám năm liền, anh cười hiền và bảo: “Tôi còn may mắn hơn thế nữa.” 

Và Ông kể.

Phòng mạch của Ông ở Hố Nai rất vững vàng, bệnh nhân đông, đời sống ổn định. Nhưng điều may mắn nhất lại đến vào giờ phút cuối cùng của miền Nam VN. Bốn ngày trước khi mất nước, một người hàng xóm - tài xế của hãng Airways — đã tình nguyện chở cả gia đình Bs. Thụy, vợ và 3 con (5 tuổi, 3 tuổi và 1 tuổi), ra phi trường Tân Sơn Nhất, đưa lên một chiếc máy bay Airways đang chờ cất cánh. Không giấy tờ, không thủ tục, không dự tính. Chỉ là một bàn tay chìa ra đúng lúc.

Phi cơ bay qua Hồng Kông, rồi Honolulu. Ở đó một ngày, hôm sau bay tiếp, đưa cả nhóm người trên chuyến bay đến thẳng phi trường Oakland, CA. Trong thời gian gia đình Ông tạm trú tại một khách sạn chờ đợi giấy tờ thủ tục, Ông gặp một bác sĩ gây mê gốc người Hung Gia Lợi - một người từng chạy trốn khỏi cuộc đàn áp đẩm máu Budapest năm 1956 của Liên Xô. Có lẽ vì cùng cảnh ngộ trốn chạy cộng sản, Ông đã xem Bs. Thụy như người thân: bảo lãnh gia đình Ông, đưa Ông vào trọ trong một tu viện, đưa sách vở y khoa cho Ông học, và hướng dẫn Ông từng bước để trở lại nghề.

Khi đang ở Oakland, Ông nghe trên truyền hình lời tuyên bố đầu hàng của TT Dương Văn Minh. Một chương cũ khép lại. Một chương mới mở ra.

Nhờ sự giúp đỡ tận lòng của vị bác sĩ Hung Gia Lợi, một người xa lạ nhưng đầy nhân nghĩa, Bs. Thụy nhanh chóng trở lại hành nghề y khoa tại Quận Cam vào cuối năm 1979. Và từ đó đến nay, hơn bốn mươi năm qua, gia đình ông vẫn sống tại Quận Cam, ngay cả sau khi Ông về hưu mười ba năm trước đây.

Khi tôi hỏi về chuyện con cái thành đạt, ông cười và nói một câu rất thật: “Có con cháu người Việt tỵ nạn nào trên đất Mỹ mà không thành đạt, ngoại trừ một thành phần rất nhỏ không có trách nhiệm bản thân.” Ba người con của ông đều làm việc ở nước ngoài - Pháp, Anh, mà ông kể với giọng rất khiêm tốn. Khi được hỏi về cấp bậc cuối của Ông, Ông cười lớn, nói “Đại Úy muôn năm” làm tôi cũng cười òa theo – thật vui.

Nhìn vào cuộc đời bác sĩ Lưu Đức Thụy, tôi thấy rõ một điều: Ông là người có số “Đỏ”, nhưng cái may mắn ấy không phải tự nhiên mà có. Nó đến với người biết sống tử tế, biết giữ nghĩa tình, biết trân trọng những bàn tay chìa ra trong lúc khó khăn. Và rồi chính cá nhân Ông lại sống sao cho xứng với những điều tốt đẹp ấy.

Buổi hội ngộ ngày 4 tháng 7 tại nhà chúng tôi không chỉ là một bữa cơm trưa. Nó là một bản hoài niệm sống động, đầy tình nghĩa, về một thế hệ Quân Y Việt Nam Cộng Hòa. Họ là những người đã gánh trách nhiệm giữ gìn sự sống trong chiến tranh, giờ đây giữ nhân nghĩa trong thời hậu chiến, và giữ tình đồng đội, nghĩa đồng môn, trong suốt năm tháng lưu lạc nơi xứ người.

Năm vị niên trưởng – Nguyễn Thượng Vũ, Nguyễn Ngọc Kỳ, Nguyễn Văn Cơ, Phạm Gia Thuần, Lưu Đức Thụy - mỗi người một hành trình, một dấu ấn, một vệt sáng trong một cuộc sống thử thách nhưng cũng đầy nhân nghĩa.

Trưa hôm ấy, khi năm cặp vợ chồng niên trưởng Quân Y ngồi quanh bàn ăn trong căn nhà nhỏ của chúng tôi, tôi chợt nhận ra rằng thời gian không chỉ làm bạc mái tóc, mà còn làm lắng lại những điều tinh túy nhất của một đời người.

Mỗi người trong họ mang theo một câu chuyện dài hơn nửa thế kỷ - có chiến tranh, có mất mát, có những lần đứng giữa ranh giới sống chết, có những chuyến vượt biển, có những năm tháng tù đày, và cũng có những may mắn bất ngờ như một bàn tay chìa ra đúng lúc.

Nhưng khi họ ngồi cạnh nhau, tất cả những biến động ấy không còn mang màu của bi thương. Nó trở thành ánh sáng. Ánh sáng của những người đã đi qua nhiều thử thách mà vẫn giữ được sự tử tế trong ánh mắt, sự hiền hòa trong giọng nói, và sự bình thản trong nụ cười.

Tôi nhìn họ - 5 người thầy thuốc từng phục vụ Quân Y trong những thời gian khốc liệt nhất – để hiểu rằng có những giá trị không nằm trong cấp bậc, chức vụ hay thành tích. Nó nằm trong nhân cách một con người sống - sau tất cả.

Nó nằm trong sự trầm lặng của bác sĩ Thuần, trong sự may mắn đầy nhân nghĩa của bác sĩ Thụy, trong sự uyên thâm của bác sĩ Vũ, trong tấm lòng thương người và phục vụ bác ái của bác sĩ Kỳ, và trong khí phách của bác sĩ Cơ. 

Tôi biết rằng nhiều năm sau, khi nhớ về ngày Quốc Khánh July 4, 2026, tôi sẽ không nhớ món ăn, không nhớ thời tiết, không nhớ cụ thể những câu chuyện quanh bàn. Tôi sẽ nhớ cảm giác: cảm giác được ngồi giữa những con người đã sống một đời trọn vẹn, và cảm giác biết ơn vì mình còn có cơ hội được gọi họ là niên trưởng. Là những người đã đi trước tôi gần cả chục năm trong đời binh nghiệp và đời thầy thuốc.

Buổi hội ngộ khép lại trong ánh chiều dịu, bằng những cái bắt tay, những nụ cười hiền, những ánh mắt xúc động và tiếng cửa xe đóng nhẹ như một lời chào. Nhưng trong lòng tôi, nó mở ra một điều khác: một niềm tin rằng những gì đẹp nhất của một thế hệ vẫn còn ở đây - trong ký ức, trong tình bạn, trong những câu chuyện được kể lại bằng tất cả sự chân thành. Và dư âm của nó thì vẫn còn ở lại rất lâu - trong những câu chuyện tưởng như bình thường mà hóa ra lại mang theo cả một trời ký ức. Ngồi giữa năm vị niên trưởng Quân Y và năm vị phu nhân, tôi chợt thấy thời gian như được gấp lại: những năm tháng lửa đạn, những bước chân trên các chiến trận, giữa các binh đoàn, trong các quân y viện, những tình nghĩa kết thành suốt nửa đời người… tất cả bỗng hiện về, hiền hòa và ấm áp.

Tôi biết mình thật may mắn khi được chứng kiến Ngũ Long Thần Giáo nhắc lại những câu chuyện đời đã trở thành cổ tích, những cổ tích làm nên bản sắc và tình nghĩa của Quân Y chúng ta. Và tôi tin rằng, chỉ cần còn người kể lại, những cổ tích ấy sẽ còn sống mãi. Đó là việc tôi đang làm.

Vĩnh Chánh

Ngày 16, tháng 8, 2026

Ngày 15 tháng 8, 2026

*Từ trái sang phải: quý Bs. Nguyễn Ngọc Kỳ, Vĩnh Chánh, Lưu Đức Thụy, Nguyễn Thương Vũ, Nguyễn Văn Cơ, Phạm Gia Thuần.

*Từ trái sang phải: quý phu nhân Vũ, Thụy, Thuần, Kỳ, Chánh và Cơ