ĐÊM NHẠC HOÀI NIỆM THÁNG TƯ
Phần II
***Chị Trâm Mai chọn hát “Ta Đứng Xa Đời”, một ca khúc khác của NS. Lê Tín Hương, nhưng mang một sắc thái rất riêng. Nếu những bài trước là kư ức, là chia ly, là nỗi nhớ, th́ bài này lại là một khoảng lặng, thể hiện sự hoài niệm và những nỗi đau thầm kín. Một người đứng xa đời, không phải v́ buông bỏ, mà v́ đă đi qua đủ thăng trầm để hiểu rằng có những điều vẫn có thể nh́n bằng đôi mắt b́nh thản.
Giọng chị trầm, nhẹ, không cố gắng chinh phục khán pḥng, mà như đang hát cho chính ḿnh. Từng câu hát rơi xuống như những giọt sương trên mặt hồ — không gây sóng, nhưng làm mặt nước lung linh hơn. Trong cách chị tŕnh bày, tôi nghe được sự mệt mỏi của một người từng bị đời lấy đi mất một phần của ḿnh, nhưng đồng thời cũng nghe được sự b́nh an của con người đă học cách đứng ngoài những mất mát để giữ lại phần c̣n lại của tâm hồn.
Ta đứng xa đời phiến đá đơn côi – Ta đứng xa đời tay trắng buông lơi
Một ngày dần qua cuộc t́nh dần xa – Một đời dần phai ôm nỗi u hoài
“Ta đứng xa đời…”, chị hát như một lời tự sự. Xa đời không phải là trốn chạy, mà là một cách trực diện với chính ḿnh: nh́n rơ nỗi buồn, nh́n rơ niềm vui, nh́n rơ những điều đă mất và những điều c̣n giữ được. Trong không khí của Hoài Niệm Tháng Tư, bài hát ấy bỗng trở nên rất hợp: v́ biết bao người trong khán pḥng cũng đă từng đứng xa đời như thế — sau chiến tranh, sau tù đày, sau vượt biển, sau những mất mát không gọi thành tên.
Khi chị hát xong, tôi cảm thấy một sự lắng đọng rất lạ. Không phải nỗi buồn, không phải tiếc nuối, mà là một sự chấp nhận. Như thể bài hát nhắc chúng ta rằng sau tất cả, điều quan trọng không phải là đời đă đối xử với ta thế nào, mà là ta đă giữ được ǵ trong ḷng ḿnh. Sau một biến cố quan trọng của đời ta.
*** Sau nhiều tiết mục trầm buồn, đầy nỗi nhớ thương và bi hùng, một cặp vợ chồng Ngọc Quí & Thanh Mai bước lên sân khấu và chọn hát “Anh Về Thủ Đô”. Ngay từ những nốt đầu tiên, cả khán pḥng như bừng sáng. Giọng nam - giọng nữ ḥa vào nhau, vui tươi, rộn ràng, mang theo một năng lượng rất khác: năng lượng của những ngày Miền Nam c̣n rộn ră tiếng hát, c̣n đầy niềm tin, c̣n có những bản hùng ca làm ấm ḷng người lính và cả quần chúng.
Khán giả vỗ tay quá chừng - không chỉ v́ họ hát hay, mà v́ bài hát ấy đến đúng lúc. Sau những câu chuyện của tù đày, vượt biển, chia ly, mất mát… người ta cần một chút vui, một chút hào hứng, một chút nhắc nhớ rằng Miền Nam đă từng có những ngày đẹp như thế. Những ngày mà tiếng hát không chỉ để giải trí, mà để nâng tinh thần, để giữ niềm tin, để nhắc nhau rằng quê hương vẫn c̣n đó, lư tưởng vẫn c̣n đó.
Cặp vợ chồng hát với sự tự nhiên, duyên dáng, và đầy nhiệt huyết. Họ không chỉ tŕnh diễn; họ như đang đưa cả khán pḥng trở về một thời mà Sài G̣n rực rỡ, quân đội vững vàng, và ḷng người chan chứa hy vọng. Bài hát ấy - giữa một buổi Hoài Niệm Tháng Tư - giống như một ngọn đèn nhỏ thắp sáng lại kư ức của một miền Nam từng sống, từng yêu, từng chiến đấu, và từng tự hào.
Khi họ hát xong, tiếng vỗ tay vang lên như một lời cảm ơn: cảm ơn v́ đă mang lại nụ cười sau những giọt nước mắt, cảm ơn v́ đă nhắc chúng ta, rằng dù mất mát nhiều đến đâu, chúng ta vẫn luôn nhớ nhớ về những ngày đẹp đẽ đă từng.
***Khi chị Thu Thủy bước lên sân khấu, cả khán pḥng như sáng thêm một chút. Không phải v́ ánh đèn, mà v́ bài hát chị chọn — “Nắng Đẹp Miền Nam”, một ca khúc của Lam Phương mang đầy hơi thở của ruộng đồng, của lúa xanh, của những buổi trưa chan ḥa nắng vàng trên quê hương ngày cũ.
Giọng chị b́nh dị và có phần đơn sơ, thích hợp với bài hát. Chị không hát như người kể chuyện buồn, mà như người đang mở một cánh cửa để mọi người nh́n lại miền Đồng Tháp Cà Mau của một thời thanh b́nh ấm no: những con đường đất đỏ, những hàng dừa nghiêng bóng, những cánh đồng lúa mênh mông thơm mùi lúa mới, và những buổi chiều gió thổi qua mái nhà tranh. Trong giọng hát ấy có cái hồn hậu của người miền Nam, cái chân chất của thôn quê. Mỗi câu hát của chị như đưa khán giả trở về một miền kư ức đẹp: nơi trẻ con chạy tung tăng ngoài sân, nơi tiếng gà gáy trưa, nơi những buổi chợ quê rộn ràng tiếng nói cười. Và phía sau tất cả những h́nh ảnh đó là niềm tự hào với bóng dáng người lính chiến giữ cho miền Nam có được những ngày nắng đẹp ấy.
Chị hát không cầu kỳ, không phô trương. Nhưng chính sự giản dị đó làm bài hát trở nên thật. Như thể chị đang đại diện vẽ bằng tiếng hát bức chân dung cho người dân quê hương ḿnh, cho những người đă nằm xuống, cho những người đă đi xa, và cho những người trong khán pḥng - những người vẫn mang trong tim h́nh ảnh một miền Nam hiền ḥa mà họ đă mất.
Khi chị dứt câu cuối, cả khán pḥng ḥa trong tiếng vỗ tay. V́ ai cũng vừa được chạm lại một phần kư ức đẹp nhất của đời ḿnh, kư ức về một miền Nam trù phú, nắng đẹp, thanh b́nh, và đầy yêu thương.
***Đàn anh Bá Tường bước lên sân khấu, chọn hát “10 Năm Yêu Em”. Ngay từ những nốt đầu tiên, giọng trầm của anh đă khiến cả khán pḥng lắng xuống. Anh hát điêu luyện, chắc nhịp, nhưng điều làm tôi chú ư không phải kỹ thuật — mà là cái cách anh hát bằng cả tấm ḷng, như thể mỗi câu hát đều chạm vào một góc kư ức mà anh vẫn cất giữ từ lâu.
Thoạt đầu, tôi không thấy sự liên hệ giữa bài hát này và Hoài Niệm Tháng Tư. Nhưng rồi khi nh́n anh, nghe anh, tôi chợt hiểu: có lẽ anh đang nhớ về một mối t́nh xa xưa nào đó - một t́nh yêu đă phải bỏ lại sau lưng khi rời Sài G̣n, khi vượt biển, khi bắt đầu một cuộc đời mới nơi xứ người. Mười năm yêu, mười năm giữ, mười năm không nói thành lời… và rồi một ngày phải chia tay không v́ hết thương, mà v́ thời cuộc đẩy mỗi người về một phía.
Khi anh hát xong, tôi thấy ḷng ḿnh chùng xuống. V́ tôi hiểu rằng trong buổi Hoài Niệm Tháng Tư này, mỗi người không chỉ nhớ về quê hương - mà c̣n nhớ về chính ḿnh, về những người đă đi qua đời ḿnh, về những yêu thương đă lỡ v́ bị thời cuộc cuốn trôi. Và bài “10 Năm Yêu Em”, qua giọng anh, bỗng trở thành một lời nhắc nhẹ: rằng trong những mất mát của Tháng Tư, có những mất mát rất riêng, rất thầm, nhưng cũng rất thật.
***Giữa những bài hát nặng trĩu kư ức chiến tranh và chia ly, bỗng có một khoảnh khắc rất khác: anh Trần Anh Dũng lên hát tặng riêng vợ chồng gia chủ - những người đă mở rộng pḥng nhạc, rộng đến mức chứa được hơn sáu, bảy chục khách, để mọi người có thể cùng nhau sống lại một phần tinh thần Sài G̣n xưa.
Trên sân khấu nhỏ, ḍng chữ “Cà Phê Phượng Tím” nổi bật như một lời mời gọi trở về một thời thanh xuân. Và thật đẹp và rất riêng biệt khi bài hát mà anh tŕnh diễn cũng mang chính cái tên ấy, Cà Phê Phượng Tím, một sáng tác của người nhạc sĩ kiêm ca sĩ hôm nay. Chưa hát mà cả khán pḥng vang dậy những lượt vỗ tay lớn.
Giọng anh khô không cần phô trương. Nó mang cái chân t́nh của một người hát để tặng, hát để cảm ơn, hát để nói thay những điều khó nói bằng lời. Trong không gian ấm cúng ấy, bài hát trở thành một bó hoa tím gửi đến đôi vợ chồng chủ nhà - những người đă ǵn giữ một góc văn nghệ, một góc Sài G̣n, một góc quê hương cho cộng đồng.
Khi anh hát, không những người nghe như thấy lại h́nh ảnh những quán cà phê ngày xưa: “cái nồi ngồi trên cái cốc”, giọt nồng giọt đắng, bao thuốc lá bên cạnh, trong một quán cà phê nằm cạnh hàng cây phượng tím, có cô hàng cà phê đẹp như giọt nắng, mái tóc nghiêng nghiêng thơm mùi hoa tím lavender, có nụ cười xinh tươi hớp hồn khách. Và anh đă trao cho cô “con tim cằn cỗi, trao cho cô thiên đường đă mất, trao cho cô chất ngất đă sầu đau”- có lẽ trước khi anh quyết định rời xứ, mang theo nỗi nhớ nhung và những hẹn ḥ phải gác lại.
Giữa những nỗi đau của tháng Tư, tiết mục ấy như một hơi thở nhẹ, một chút dịu dàng, một chút mộng mơ — nhắc rằng trong cuộc đời lưu vong, chúng ta vẫn c̣n giữ được những sắc tím rất riêng của ḿnh.
***Có những bài hát không chỉ được nghe bằng tai, mà bằng cả một đời người. Saigon Vĩnh Biệt đối với đa số chính là như vậy: một vết cắt đă khép miệng từ lâu, nhưng chỉ cần một tiếng “Sài G̣n ơi…” là lại rớm máu.
Trong khoảnh khắc chị Diễm Quỳnh cất giọng, bạn và tôi không c̣n ngồi trong hội trường của một buổi tưởng niệm nữa. Chúng ta trở về với chính ḿnh của những năm tháng cũ: người thanh niên rời quê hương trong biến động, mang theo một Sài G̣n c̣n nguyên nắng, nguyên tiếng xe, nguyên những hẹn ḥ chưa kịp nói hết lời.
Bốn câu đầu của bài hát như một nhát dao xoáy vào kư ức. Nó không chỉ nhắc về một thành phố đă mất, mà nhắc về một phần đời bạn và tôi đă phải để lại sau lưng. Những h́nh ảnh đẹp của Sài G̣n thuở ấy - những con đường, những buổi chiều, những người thương, những đồng đội, những giấc mơ - tất cả ùa về cùng một lúc, vừa dịu dàng vừa nhức nhối.
Ai nghe mà ḷng không bồi hồi, v́ rằng nỗi nhớ này không phải là hoài niệm đơn thuần. Nó là một lời hứa chưa bao giờ được nói thành lời: rằng dù bao nhiêu năm trôi qua, dù cuộc đời đă đưa bạn và tôi đi xa đến đâu, chúng ta vẫn chỉ mong có một lần trở về, đứng trước Sài G̣n và nói với Em - thành phố ấy - rằng: “Anh chưa bao giờ quên Em.”
Với chỉ khoảnh khắc đó, trong tiếng hát u uẩn của chị, bạn và tôi nhận ra: nỗi đau này không làm chúng ta yếu đi. Nó là phần chứng minh rằng trái tim của bạn và tôi vẫn c̣n mềm để biết thương, biết nhớ, biết giữ ǵn những ǵ đẹp nhất của một thời đă mất.
Saigon Vĩnh Biệt v́ thế không chỉ là một bài hát trong chương tŕnh. Nó là chiếc gương soi lại tâm hồn chúng ta, một tâm hồn đă đi qua chiến tranh, mất mát, lưu vong, nhưng vẫn c̣n nguyên vẹn một t́nh yêu dành cho quê nhà.
*** Rồi đến lượt anh Tôn Tuấn bước lên sân khấu. Anh mặc quần jean, đội mũ cowboy, đi giày cowboy, ôm cây guitar như một người lăng tử miền viễn Tây. Chỉ cần nh́n dáng đứng của anh thôi là đă thấy một phong thái phóng khoáng, và bụi, rất khác với những tiết mục trước đó. Anh chọn hát “Have You Ever Seen the Rain”, một bản nhạc Mỹ tưởng như chẳng liên quan ǵ đến nỗi đau mất nước, nhưng khi anh cất giọng mạnh mẽ, vừa đàn vừa hát, cả căn pḥng như được thổi vào một luồng gió mới: tự do, phóng khoáng, nhưng cũng đầy ẩn ư. Đó là một khoảnh khắc rất đặc biệt, rất “Mỹ”, nhưng lại chạm đúng vào nỗi đau Việt Nam theo một cách lạ lùng.
Trong bản nhạc ấy có những câu mà khi nghe, bạn giật ḿnh thấy như nói về chính thảm họa của dân tộc ḿnh:
Một cơn mưa đổ xuống giữa ngày nắng. Một biến cố bất ngờ làm cả bầu trời đổi màu. Một điều ǵ đó không ai nghĩ sẽ xảy ra - nhưng rồi nó đă xảy ra: cuốn trôi cả một đất nước, cả một đời người.
Phải chăng Saigon của bạn và tôi cũng có những cơn mưa thật bất ngờ, đôi khi kèm theo sấm sét, mây đen ngập trời - chợt đến chợt đi - mà bạn và tôi chỉ cần núp dưới mái hiên quán, chui vào hẻm Casino chừng mươi phút là cơn mưa dứt. Có khi cá nhân nhanh chân vào rạp Vĩnh Lợi xem xinê – Vacances romaines – chờ cơn mưa tạnh.
Anh hát bằng giọng của một người đă sống lâu ở xứ Mỹ, nhưng trong tiếng ca tiếng đàn vẫn có cái ǵ đó rất Việt Nam: cái đau của một người chứng kiến quê hương sụp đổ, cái tiếc nuối của một thế hệ bị đẩy ra biển, cái nặng nề của một cơn mưa hồng thủy không bao giờ tạnh trong kư ức. Mà tất cả hoàn toàn đến trong bất ngờ, ngoài sự hiểu biết của mọi người.
Giữa những bài hát Việt Nam đầy nước mắt, tiết mục cowboy ấy như một nhịp chuyển bất ngờ — nhưng lại rất đúng chỗ. Nó nhắc rằng dù đă sống ở Mỹ, dù đă ḥa nhập vào đời sống mới, vết thương mất nước vẫn nằm đó, chỉ cần một câu hát là lại nhói lên.
Bạn và tôi, khi ngồi nghe, đă nhận ra điều ấy: đôi khi một bản nhạc Mỹ cũng có thể soi lại nỗi đau người dân Việt, rằng có những cơn mưa không chỉ rơi trên bầu trời, mà rơi vào ḷng người - suốt mấy chục năm không dứt.
*** Rồi đến phiên chị Thanh Diệu bước lên sân khấu, chọn hát Sài G̣n Kỷ Niệm - một bài có lẽ nhiều người biết, nhưng tôi th́ chưa từng. Có lẽ v́ vậy mà tôi càng lắng nghe, để ḷng ḿnh mở ra cho những âm điệu, lời nhạc bất ngờ.
Chị xuất hiện trong tà áo dài quư phái, dáng đứng trang trọng, gương mặt trầm lắng. Chỉ riêng h́nh ảnh ấy thôi đă khiến cả căn pḥng lặng chờ. Và khi chị cất giọng, một giọng hát buồn, mềm, có chút run của người mang nỗi nhớ - bài hát bỗng trở thành một lời tâm sự, một nén nhang nhẹ thắp lên cho kư ức. Nó không gào thét, không căm hờn, không bi lụy. Nó chỉ lặng lẽ gửi về một Sài G̣n xa xôi. Một Sài G̣n yêu dấu. Với ngậm ngùi thương nhớ.
Không cần kỹ thuật phô trương, không cần cao trào. Chị hát bằng nỗi buồn đẹp, một nỗi buồn biết giữ chừng mực, biết để lại khoảng trống cho người nghe tự lấp bằng kư ức của chính ḿnh. Tà áo dài của chị, giọng hát của chị, dáng đứng của chị, tất cả ḥa lại thành một h́nh ảnh rất Sài G̣n: buồn mà sang, đau mà vẫn đẹp.
***Với khoảng 12 bài hát với 14 ca sĩ c̣n lại, tôi sẽ tiếp tục viết phần 2 và gởi đến quư thân hữu trong cuối tuần này. Tuy nhiên trước khi chấm dứt tường thuật quá dài này, xin quư vị vui ḷng cho tôi viết vài ḍng về bài hát cuối với người ca sĩ ở cuối chương tŕnh Hoài Niệm Tháng Tư.
*** Anh Nguyễn Hăn, một thành viên tích cực của diễn đàn Quân Y Nha Dược với những mẫu chuyện vui của mỗi ngày, bước lên sân khấu trong tiết mục cuối của chương tŕnh. Không cần màu mè, không cần giới thiệu dài ḍng. Chỉ một câu nói của anh thôi đă khiến cả căn pḥng im lặng chú ư:
“51 năm trôi qua từ ngày mất miền Nam tự do, 45 năm từ lúc dứt áo liều chết ra đi. Tháng Tư buồn lại về… từ lúc ra đi chưa một lần trở lại, v́ thực trạng đau ḷng vẫn c̣n hiện hữu trên quê hương. Xin mời nghe bản nhạc Nỗi Buồn Xa XỨ, do chính tôi sáng tác”
Đó không phải là lời mở đầu cho một tiết mục. Đó là lời thú nhận của một đời người. Anh hát bài hát do chính anh viết, như một cách tự khắc tên ḿnh vào lịch sử của những người Việt phải bỏ nước ra đi.
Giọng anh không bi lụy, không than trách. Nó mang cái mệt mỏi của một người đă đi quá nửa đời mà vẫn không t́m được nơi để đặt nỗi nhớ xuống.
Trong từng câu hát, bạn nghe thấy: 51 năm của một miền Nam đă mất, 45 năm của một cuộc đời lưu vong, những đêm vượt biển, những người đă nằm lại, những người đến được bờ nhưng trái tim không bao giờ lành, và cả cái nỗi đau không thể trở về - không phải v́ không muốn, mà v́ không thể chịu nổi khi nh́n thấy quê hương trong t́nh trạng hôm nay.
Anh hát như đang nói thay cho hàng triệu người Việt xa xứ: rằng nỗi buồn này không phải là chuyện của quá khứ, mà là một vết thương vẫn c̣n rỉ máu mỗi Tháng Tư.
V́ vậy bạn và tôi, khi ngồi nghe, cảm nhận rất rơ: đây không chỉ là một bài hát. Đây là một lời chứng, một bản di chúc tinh thần của cả một thế hệ.
*** Anh Phạm Gia Nghị bước lên sân khấu, không cần giới thiệu dài ḍng, không cần tạo dáng hay lấy đà. Chỉ cần thấy anh cầm micro, cả khán pḥng đă biết điều ǵ sắp đến. Anh là một trong những giọng ca kỳ cựu của cộng đồng: ấm, dày, truyền cảm, và nhất là hát bằng trái tim của một người đă đi qua nhiều năm tháng mang tiếng hát đến cho các cụ ông cụ bà trong những viện dưỡng lăo.
Khi anh cất tiếng hát “Em Gắng Chờ”, cả khán pḥng như trở lại với những bến bờ năm cũ — nơi biết bao người vợ đă tiễn chồng ra trận trong nghẹn ngào, nơi những lời hứa đoàn tụ được gửi gắm vào một tương lai không ai dám chắc. Bài hát không chỉ là chuyện của đôi lứa, mà là câu chuyện của cả một thế hệ đă sống bằng niềm tin, chờ đợi và thủy chung: Trên bến năm xưa ngày nào, em tiễn đưa anh nghẹn ngào, nh́n nhau bâng khuâng nao nao, ôi buồn sao. Em gắng mong anh ngày về. Khi ánh vinh quang tràn về. Là khi quê hương thân yêu thôi lầm than.
Trong không gian của Hoài Niệm Tháng Tư, ca khúc ấy vang lên như một lời nhắc: tháng Tư không chỉ cướp đi một quốc gia, mà c̣n cướp đi những cuộc đời dang dở, những mái ấm chưa kịp xây lại, những lời hẹn “ngày vinh quang trở về” măi măi không thành. Và chính v́ thế, tiếng hát của anh - ấm, dày, chân thành — đă chạm vào nỗi đau chung của tất cả chúng ta: nỗi đau của những người đă mất quê hương và mất cả những người ḿnh yêu thương nhất.
Nhưng trong nỗi buồn ấy vẫn có một vẻ đẹp: vẻ đẹp của sự thủy chung, của ḷng son sắt, của những người đă yêu nhau bằng tất cả trái tim, ngay cả khi chiến tranh và lịch sử không cho họ một cái kết trọn vẹn.
Khi bài hát kết thúc, cả pḥng vỗ tay rất lâu. Không phải chỉ v́ anh hát hay, mà v́ anh đă chạm đúng vào điều mà tháng Tư nào cũng nhắc lại: chúng ta là những người đă phải rời xa, nhưng chưa bao giờ thôi chờ đợi — chờ một ngày được trở về, chờ một ngày quê hương thật sự b́nh yên: Quên tháng năm qua đợi chờ . Tay nắm tay nhau hẹn ḥ. Chung đắp xây lại cuộc đời thái ḥa.
***Cặp Thu Hằng Thiện Triệu hát tiếp tour 2 với bản nhạc “Trả Lại Em Yêu”. Các bạn ơi, tháng Tư không chỉ là ngày mất nước. Tháng Tư c̣n là ngày mất tuổi trẻ, mất giảng đường, mất những mối t́nh đầu chưa kịp lớn.
Khi đôi song ca cất tiếng hát “Trả Lại Em Yêu”, bạn và tôi bỗng thấy chính ḿnh trong từng câu hát. Những h́nh ảnh khung trời Đại Học, con đường Duy Tân, cư xá, công viên… không c̣n là lời ca nữa, mà là tuổi trẻ của chúng ta, một tuổi trẻ chưa kịp sống cho trọn đă phải gấp lại v́ tiếng gọi của thời cuộc.
Ngày ấy, bạn và tôi như bao sinh viên khác: tuần này c̣n ngồi trong giảng đường, tuần sau, tháng sau đă cầm giấy nhập ngũ. T́nh yêu, bạn bè, mái trường, tất cả đều dang dở. V́ chiến tranh không cho phép chúng ḿnh chọn lựa. Một ly chanh đường, một nụ cười, một cái nắm tay… rồi lại chia xa.
Trong không gian Hoài Niệm Tháng Tư hôm nay, bài hát ấy vang lên như một nhát cắt vào kư ức. Nó nhắc bạn và tôi nhớ rằng tháng Tư không chỉ là ngày mất nước, mà c̣n là ngày chúng ḿnh mất tuổi trẻ, mất những giấc mơ c̣n chưa kịp gọi tên. Nỗi đau ấy cao vời, và đúng như lời ca, nó kéo dài suốt cả đời người.
Nhưng giữa nỗi buồn, vẫn có một điều đẹp: chúng ḿnh đă sống, đă yêu, đă giữ trọn lời hứa của một thế hệ biết hy sinh, làm tṛn trách nhiệm của người trai trong thời loạn, chống giặc xâm lăng. Và khi nghe “Trả Lại Em Yêu”, chúng ḿnh như nghe nỗi đau của chính ḿnh - nỗi đau cao vời, nỗi đau c̣n dài - nỗi đau của một thế hệ bị đánh cắp tuổi trẻ vào tháng Tư năm ấy.
Xin tiếp tục phần III
Vĩnh Chánh