ĐÊM NHẠC HOÀI NIỆM THÁNG TƯ
Phần Một
Tháng Tư đối với nhiều cựu quân nhân và người Việt tỵ nạn không phải là một ngày kỷ niệm, mà là một cả vùng kư ức. Cứ đến đầu tháng, ḷng người như tự động bước vào một khoảng tối dịu, nơi tiếng cười nhỏ lại, những buổi tiệc vui được tránh đi, và ai cũng giữ cho ḿnh một khoảng lặng, điếu thuốc trên tay, ly cà phê bên cạnh, tư lự nhớ về một ngày đất nước đổi màu. Nhớ đồng đội đă nằm xuống ở một ngọn đồi nào đó, nhớ lần bị thương đầu tiên ở trận nào, lần thứ hai, thứ ba; có người nhớ những tháng năm tù đày và những lần chuyển trại dài vô tận. Nhớ những khuôn mặt người thân đă mất hút giữa đại dương — những người cũng ra đi như ḿnh nhưng không bao giờ đến được bờ Tự Do.
Vậy mà cuối tuần vừa rồi, vợ chồng chúng tôi lại bước vào một buổi NHẠC HOÀI NIỆM THÁNG TƯ. Không ai nói nhiều, không ai kể lể. Nhưng mỗi bài hát được chọn, mỗi giọng ca cất lên, đều như một tiếng khóc không thành tiếng. Những nốt nhạc chạm vào nhau, chạm vào kư ức của từng người, trong đó có tôi. Nhiều khi tôi thấy mắt ḿnh mờ, và khi nh́n quanh, tôi biết ḿnh không phải người duy nhất. Cả căn pḥng như cùng thở chung một nhịp - nhịp của những người đă mất quê hương nhưng chưa bao giờ mất nhau.
Thời gian qua đi, không bao giờ trở lại, nhưng thời gian từng ghi nhận những hoài băo khát vọng, những bắt đầu và chấm dứt, những vấp ngă và vươn lên. Phải chăng những dao động ấy rồi cũng mờ dần theo năm tháng. Duy trong ta chỉ giữ lại những kỷ niệm đẹp – như h́nh ảnh và tiếng hát của buổi Nhạc Hoài Niệm Tháng Tư hôm nay.
Trước khi mời bạn đọc an toàn cài dây lên xe thời gian, theo dơi bài tường thuật khá dài dưới đây, tôi xin thay mặt cho tất cả những anh chị có mặt trong ngày Nhạc Hoài Niệm Tháng Tư tại CAFE PHƯỢNG TÍM, để cám ơn thêm một lần nữa cặp vợ chồng Bs. Lương Quang Thịnh & Dung, đă nhiệt t́nh đón tiếp chúng ta, tạo một không khí thân ái khiến ai cũng cảm thấy gần gũi, dù với người ḿnh mới gặp lần đầu. Tôi cũng cám ơn 2 nhạc sĩ / 2 bác sĩ Trần Hoàng Long (keyboard) và Trần Dũng (guitarist) đă làm tăng thêm mấy phần tiếng hát của các ca sĩ nghiệp dư trong chương tŕnh văn nghệ mà anh gia chủ Quang Thịnh tuyên bố “hát cho nhau nghe”. Cũng không quên cám ơn 2 MC Quang Thịnh và Bùi Xuân Dương, duyên dáng và lịch lăm. Và cuối cùng không thể không cám ơn bà chủ nhà cùng các phu nhân trong ban ẩm thực đă tẩm bổ cho các ca sĩ chúng tôi những món ăn vừa ngon lại vừa nhiều ăn mấy cữ cũng không hết, khiến mọi người vui vẻ, hát hay.
*Anh chị chủ nhân Pḥng Nhạc CAFÉ PHƯỢNG TÍM
Chương tŕnh Hoài Niệm Tháng Tư bao gồm trên 40 mục ca hát với một bản hợp ca, vài bản song ca, c̣n lại đa số là đơn ca. Tuy nhiên theo cá nhân có vài bản nhạc có thể lệch ư của chủ đích Nhạc Hoài Niệm Tháng Tư – nhất là những bản nhạc của người nhạc sĩ đă từng hát Nối Ṿng Tay Lớn, vào gần trưa ngày 30 tháng Tư, khi Tiểu Đoàn Nhảy Dù của tôi c̣n trong tư thế chiến đấu ở cầu B́nh Triệu, c̣n đang đau ḷng v́ một binh sĩ Nhảy Dù bị đạn vào bụng đă tự sát bằng một phát đạn vào đầu ḿnh ngay tại bộ chỉ huy Tiểu Đoàn trong khi tôi loay hoay chưa biết tản thương anh đến bệnh viện nào, và chúng tôi đang hoang mang v́ lệnh buông súng của DVM; nên tôi chỉ xin tóm tắt trong bài tường thuật này những bản nhạc đúng theo tinh thần của Hoài Niệm Tháng Tư. Mong sự thông cảm và độ lượng của quư anh chị đóng góp phần văn nghệ.
*** Chương tŕnh Hoài Niệm Tháng Tư mở đầu bằng một tiết mục thật đặc biệt: khoảng mười phu nhân cùng bước lên sân khấu, đồng ca bài “Sài G̣n” của Y Vân. Ngay từ giây phút họ xuất hiện, cả khán pḥng như bừng sáng. Các chị cố t́nh ăn mặc b́nh dân, áo dài có, áo bà ba có, rực rỡ sắc màu - vàng, xanh, tím, lam — như mang cả một Sài G̣n hoa lệ của ngày xưa trở lại. Có chị c̣n đeo những chiếc kính thời trang với đủ dáng vui mắt, khiến không khí trở nên trẻ trung và đầy sức sống.
Khi nhạc nổi lên, các chị vừa hát vừa nhún nhảy, nhẹ nhàng mà duyên dáng. Giọng hát ḥa vào nhau, tươi sáng, rộn ràng, đúng tinh thần của Y Vân — người đă viết nên một Sài G̣n thanh b́nh, ấm no, hạnh phúc, một Sài G̣n của những ngày mà người dân c̣n sống trong ấm no tự do và tiếng cười. Bài hát ấy, trong bối cảnh Hoài Niệm Tháng Tư, giống như một lời nhắc nhẹ: trước khi chúng ta nhớ về mất mát, hăy nhớ rằng Miền Nam đă từng có những ngày đẹp như thế. T́nh người nhân bản như thế.
Toàn pḥng đua nhau cười, vỗ tay theo nhịp, và nhiều người như thấy tuổi trẻ của ḿnh trở về. Tiết mục mở màn ấy không chỉ vui; nó c̣n là một lời chào, một lời mời gọi mọi người bước vào hành tŕnh kư ức - bắt đầu bằng ánh sáng, để rồi đi qua những nỗi buồn, những giọt nước mắt, và cuối cùng trở về với niềm tự hào về một Sài G̣n đă từng rực rỡ trong tim mỗi người.
***Rồi đến lượt một cặp anh chị Thiện Triệu & Thu Hằng bước lên sân khấu. Họ không giới thiệu dài ḍng, chỉ nh́n nhau một cái rất nhẹ - cái nh́n của những người đă từng nắm tay nhau đi qua những đoạn đường mà người khác chỉ dám nghe kể. Trong giọng hát của họ, tôi nghe được cả tiếng gió của những đêm vượt biển, tiếng khóa sắt của những ngày tù tội, và cả tiếng thở dài của những buổi sáng trắng tay bắt đầu lại cuộc đời nơi xứ lạ. Họ hát không phải để tŕnh diễn, mà như đang mở lại một cánh cửa cũ, nơi phía sau c̣n có bóng dáng của những người bạn, người thân đă nằm lại bên kia bờ đại dương.
Khi hai giọng ḥa vào nhau, bài “Người Di Tản Buồn” của NS. Nam Lộc bỗng trở thành một lời chứng. Không cần kể lể, không cần nhắc lại những năm tháng đen tối, chỉ cần nghe cách họ ngân lên từng chữ, người ta biết họ đă từng sống qua đúng những ǵ bài hát nói. Có những nốt họ hát rất nhẹ, như sợ làm đau kư ức; có những nốt họ hát thật mạnh, như muốn gọi tên những người đă không c̣n. Và khi câu hát cuối cùng rơi xuống, cả khán pḥng im lặng một nhịp — cái im lặng của những người hiểu rằng ḿnh vừa được nghe không chỉ là một ca khúc, mà là hai cuộc đời.
***Ngay sau đó, chị Dung bước lên sân khấu - người đă từng vượt biên cùng người yêu khi chàng đang là sinh viên YK năm thứ Tư, và giờ vợ chồng họ là chủ nhân của CaFe Phượng Tím. Chị cầm micro với một sự giản dị đến lạ, như thể chị không hát để tŕnh diễn, mà chỉ muốn kể lại một đoạn đời mà chị đă đi qua bằng chính hơi thở của ḿnh.
Đây là lần đầu tiên chị hát “50 Năm Bụi Mờ”, nhưng không ai nghĩ đó là lần đầu. V́ trong cách chị cất giọng, có cái run nhẹ của kư ức, có cái ấm của ḷng biết ơn, và có cái b́nh thản của người đă đi qua băo tố mà vẫn giữ được một trái tim hiền. Chị hát đơn sơ, không luyến láy, không t́m cách làm đẹp câu hát, nhưng chính sự đơn sơ ấy lại nói trọn ư của bài ca: sau một thời gian bụi mờ, anh chị đă t́m được bến đỗ b́nh yên và hạnh phúc, biết ơn đất nước đă mở ṿng tay bao dung họ.
Có những câu chị hát như đang nói với chính ḿnh, có những câu như gởi cho người bạn đời đă cùng chị ra đi năm xưa, và có những câu như dành cho những người đă không c̣n cơ hội đặt chân đến bờ tự do. Khi chị hát đến đoạn cuối, cả căn pḥng như lắng xuống. Không ai vỗ tay ngay. Người ta chỉ nh́n chị và thấy trong giọng hát của chị là cả một hành tŕnh dài, từ bóng tối đến ánh sáng, từ mất mát đến b́nh an.
***Anh Đoàn Gia Gia bước lên sân khấu, dáng vẻ điềm đạm của một người đă trải qua nhiều hơn những ǵ anh kể. Vượt biên đến Ư, học Y khoa trong những năm tháng đầy chật vật, rồi sang Mỹ định cư và trở thành bác sĩ chuyên môn. Nhưng khi anh cầm micro, người ta không thấy một bác sĩ thành đạt; người ta thấy một người tị nạn từng đi qua bao khó khăn, bao hoài băo, và v́ vậy mà biết trân quư từng giọt b́nh yên.
Anh chọn hát “Xin Đời Một Nụ Cười” của NS Nam Lộc. Ngay từ câu đầu, giọng anh đă mang theo một nỗi mệt mỏi rất người - cái mệt của những năm tháng xa quê hương, cái mệt của những đêm vượt biển không biết ngày mai c̣n sống hay không. Nhưng trong cái mệt ấy lại có một ánh sáng: ánh sáng của người đă sống sót, đă đứng dậy, đă được trời cho thêm cơ hội.
Anh hát không bi lụy, không than trách. Mỗi câu hát như một lời tâm sự: rằng sau tất cả, anh chỉ xin đời một nụ cười, một chút b́nh an, một chút ấm áp để bù lại những năm tháng đă mất. Và phải chăng anh đă từng biết thế nào là mất mát, nên anh hiểu giá trị của những ǵ ḿnh đang có - nghề nghiệp, gia đ́nh, cộng đồng, và một quê hương thứ hai đă mở rộng ṿng tay đón anh.
Khi anh hát đến đoạn cao trào, giọng anh không mạnh, nhưng đầy chân thật. Người nghe không chỉ nghe bài hát; họ nghe thấy chính họ trong đó. Những người từng chiến đấu, từng bị tù, từng vượt biển, mất nước - tất cả như được anh hát giùm. Và khi bài hát kết thúc, cả pḥng lặng đi một nhịp. Không phải v́ buồn, mà v́ ai cũng cảm nhận được một điều rất đẹp: sau bao nhiêu băo tố, anh vẫn giữ được một nụ cười, và vẫn xin đời thêm một nụ cười nữa.
***Đàn anh Vũ Quang bước lên. Anh không nói nhiều, chỉ khẽ gật đầu chào mọi người rồi đứng yên một lúc, như gom lại hơi thở trước khi mở ra một cánh cửa cũ. Anh chọn hát “T́nh Ca Thời Chiến” — một bài mà có lẽ không phải ai cũng biết lời, nhưng ai cũng cảm được cái nỗi buồn của nó. Và khi anh cất giọng, tôi hiểu ngay: anh không hát một ca khúc; anh đang hát chính một đoạn đời của ḿnh.
Giọng anh không bi lụy, nhưng tải theo một vết nứt rất nhỏ - cái vết nứt của người từng đi qua một cuộc t́nh không thành trong thời chiến. Tôi tự hỏi phải chăng đó là một mối t́nh thời xa xưa, dang dở, chưa kịp hứa hẹn, rồi chiến tranh xô mỗi người về một phía. Anh không kể, nhưng người nghe cảm được.
Mỗi câu anh hát đều có một chút tiếc nuối, một chút dịu dàng, và một chút b́nh thản của người đă học cách chấp nhận. Anh không cố làm đẹp bài hát; anh chỉ để nó chảy ra từ kư ức. Và chính v́ vậy mà bài hát trở nên thật đến lạ. Người ta nghe thấy trong giọng anh cái rung nhẹ, như của một trái tim từng yêu rất sâu, như từng mất rất thật, và từng giữ im lặng suốt nhiều năm.
Khi anh hát đến đoạn cuối, ánh mắt anh nh́n xa xăm – vào khoảng không gian của một thời tuổi trẻ đă nằm lại phía sau. Cả khán pḥng lặng đi. Không ai biết câu chuyện thật của anh, nhưng ai cũng cảm được rằng anh đă hát bằng tất cả những ǵ c̣n lại trong ḷng ḿnh.
**Rồi đến lượt đàn anh Long Cơ bước lên sân khấu. Tuy không phải là bác sĩ Nhảy Dù, nhưng anh chọn hát bài “Anh Không Chết Đâu Anh”, một bài hát quen thuộc của mọi binh chủng, và riêng với những người từng khoác áo hoa dù mũ đỏ, tất cả đều cảm thấy một điều ǵ đó rất thân thuộc. V́ lửa đạn th́ giống nhau, mất mát cũng giống nhau, và trái tim người lính th́ không phân biệt đơn vị.
Anh hát mà không cần nh́n vào tờ giấy. Từng câu, từng chữ như đă nằm trong máu anh từ lâu. Có lẽ anh đă yêu bài hát này từ những ngày c̣n trẻ, hoặc có lẽ anh đă chứng kiến quá nhiều người bạn Dù ngă xuống, nên mỗi lời ca đều trở thành một lời tưởng niệm. Giọng anh vang, rơ, và mạnh, đầy tự hào, giống như sự hào hùng của người lính đă từng đứng thẳng giữa chiến trường, không lùi bước.
Có những lúc anh giăng tay lên trời, như muốn diễn tả sự hiên ngang của người sĩ quan trong bài hát. Có những lúc anh nh́n vào hư không - cái nh́n xa xăm của người đang nói chuyện với những người đă khuất.
Tôi ngồi dưới hàng ghế mà ḷng nghẹn lại. Khi bài hát vừa dứt, tôi không thể ngồi yên. Tôi đứng thẳng người, vỗ tay thật lâu, không chỉ để khen anh hát hay, mà để cảm ơn anh như thể anh đă hát tặng cho tôi, một Mũ Đỏ. Và đến ghế anh ngồi, cảm ơn anh đă hát tặng cho những quân nhân đă nằm xuống, và hát thay cho cả một phần đời mà chúng tôi vẫn mang trong tim.
Trong tour hai, tôi cũng ngạc nhiên khi anh chọn hát thêm một bài về Nhảy Dù, “Người Ở Lại Charlie”mà hầu như quân và dân cả nước VN ngày ấy và nghe nói ngay cả bây giờ, đều biết đến. Bài này anh c̣n hát tuyệt hơn nữa, tự tin hơn, sống động hơn. Có lúc anh nhắm mắt như che dấu niềm đau, có lúc anh nắm chặt bàn tay trông thật quả quyết. Và hay nhất là lúc anh hát đến địa danh những trận chiến đẫm máu mà “tên vẫn chưa quen người dân thị thành”cũng như lúc anh vẫy tay theo lời bài hát “vẫy tay tạ từ Charlie. Vẫy tay chào buồn anh đi”.
Rất ngưỡng mộ anh.
*** Đến phiên chị Thúy An bước lên sân khấu, dáng vẻ tự tin của người đă đứng trước ánh đèn nhiều lần, nhưng trong ánh mắt vẫn có một nét dịu dàng rất Việt Nam. Chị chọn hát “Một Lần Đi” của nhạc sĩ Nguyệt Ánh, một ca khúc đă trở thành tiếng ḷng của bao người rời quê trong những năm tháng biến động. Bản nhạc ấy vốn khó hát, nhiều đoạn luyến láy tinh tế, nhiều câu đ̣i hỏi chiều sâu cảm xúc. Nhưng với chị, mọi thứ như chảy ra tự nhiên.
Chị hát bằng sự chuyên nghiệp, nhưng không lạnh lùng; bằng kỹ thuật, nhưng không đánh mất trái tim. Từng câu hát của chị như mang theo mùi gió quê, tiếng sóng của một bến cảng chia ly, và cả nỗi nghẹn ngào của những người đă “một lần đi” mà không biết đi đâu, bao giờ trở lại. Giọng chị mềm mà chắc, sáng mà lắng, như thể chị đang hát thay cho những người đă không c̣n cơ hội nói lời từ biệt với quê hương.
Có những đoạn chị ngân dài, khiến cả pḥng như ngừng thở. Có những đoạn chị hạ giọng xuống thật nhẹ, như một lời th́ thầm gửi về nơi chôn nhau cắt rốn. Và chính trong sự nhẹ ấy, người ta nghe được cái hồn của người nhạc sĩ sáng tác - nỗi nhớ không khóc thành tiếng, nỗi đau không gọi thành tên. Đây là một giọng hát biết nâng niu kư ức, biết giữ ǵn quê hương bằng âm nhạc.
*** Chị Thuấn Anh chọn hát “Ḍng Đời” của NS Lê Tín Hương, một ca khúc như được viết từ những bước thăng trầm mà mỗi chúng ta đều đă đi qua. Ḍng Đời với bao nổi trôi, những up and down, nắng mưa bất chợt, có đó rồi mất đó, thăng hoa hay thất bại…Ḍng đời luôn cho ta những bài học giá trị, giúp ta sống và t́m thấy con người của chính ta. Tuy nhiên, trong ḍng đời, t́nh yêu không là một hành tŕnh đơn giản, v́ quan trọng nhất t́nh yêu luôn là một hiến dâng không điều kiện. V́ vậy có xa nhau chăng nữa, vẫn mở ḷng chờ nhau, trong trần gian này hay ở kiếp sau. Có nghe t́nh âu sầu, có nghe đời qua mau – Mỗi khi chiều xóa nḥa, bóng dáng thời gian qua – Ngày buồn theo cơn nắng, Ngày buồn theo cơn mưa - Ngày xa từng bước đường, bước đi là bước về. Tôi rất “thấm” với câu: Bước đi là bước về. Với ư nghĩa cao sang hơn, bước đi là bước về với Nhà Cha.
Giọng chị không phô trương, không t́m cách làm đẹp, mà chỉ nhẹ nhàng thả từng câu hát như thả những chiếc giọt kư ức vào ḍng thời gian.
Phải chăng chị chọn Ḍng Đời v́ trong bài hát ấy, chị t́m thấy chính ḿnh -thấy những nắng mưa đă đi qua, thấy những những hư ảo đến rồi đi, thấy những điều c̣n giữ được, và thấy một niềm tin rằng mọi bước đi của đời người, cuối cùng, đều là bước về b́nh an và hạnh phúc.
Tưởng như Ḍng Đời chỉ là một t́nh ca th́ không ăn khớp vào Hoài Niệm Tháng Tư, nhưng phải chăng Ḍng Đời là bài hát của những phận đời đă kinh qua băo tối, những mất mát chia ly, những bắt đầu từ con số không. Ôi, Những phận người của Tháng Tư năm nào, của cộng đồng tỵ nạn từng trải qua những mùa biển động trên ḍng nước và trên ḍng đời. Ḍng Đời chạm đúng vào chiều sâu tâm linh của buổi tưởng niệm, trở thành một lời tri ân.
Tôi thích nhất là ở những đoạn tiếng hát của chị trầm xuống, như tiếng hồ cầm trùng dây. Làm nâng giá trị của lời nhạc thêm vài tầng.
***Đến phiên chị Thanh Thủy bước lên sân khấu, dáng vẻ tự tin, giọng nói nhỏ nhưng chắc, như người đă quen đứng trước micro từ lâu. Không ai trong khán pḥng biết bài chị sắp hát. Một bài hát lạ, không nằm trong danh sách, không có ai gợi ư, không có ai chờ đợi. Nhưng khi tiếng đàn của anh, người chồng ngồi ở góc sân khấu — vang lên, tôi hiểu ngay: đây là một tiết mục dành cho gia đ́nh, cho một lời hứa, cho một người em đang ở tận xứ Down Under xa xôi.
“Saigon Nỗi Nhớ” — cái tên nghe quen trong một bản nhạc c̣n lạ. Lời nhạc th́ giản dị: mưa, mây, nắng, bóng chim, hàng cây… những h́nh ảnh ai cũng từng thấy, từng nhớ. Nỗi nhớ quê, nhớ nhà, nhớ một t́nh yêu đă tan theo thời gian và xa cách. Cô đơn, kiếp người, thân phận, ḍng đời trôi vô nghĩa… những điều mà người Việt tha hương nào cũng từng thở dài trong ḷng. Nhưng điều làm bài hát sống dậy không phải là lời ca, mà là giọng hát của chị.
Chị hát bằng một giọng quyến rũ, trầm ấm, rất “ăn” micro. Không phô trương, không cố gắng, nhưng từng chữ đều tṛn, đều vang, như đă được luyện với nhau hàng chục lần trong pḥng chơi nhạc nhỏ của vợ chồng. Anh chồng chơi keyboard rất hay — cái hay của người đă tập với vợ ḿnh, biết từng nhịp thở, từng chỗ chị lấy hơi, từng đoạn chị muốn ngân dài hơn một chút.
Khán pḥng im lặng. Không phải v́ bài hát quen thuộc, mà v́ người hát quá vững vàng. Chị biến một bài nhạc lạ thành một khoảnh khắc riêng tư mà mọi người đều vô t́nh được chứng kiến. Một chút cô đơn, một chút viễn xứ, một chút thân phận - tất cả ḥa vào giọng hát của chị, khiến bài hát tưởng b́nh thường lại trở thành một lời tâm sự rất thật.
Khi chị hát xong, tôi chợt nghĩ: có lẽ chị không chọn bài này v́ nó hay, mà v́ nó là một phần của gia đ́nh chị. Một món quà cho người em hiện định cư tại Úc. Một nỗi niềm riêng của vợ chồng ḥa chung trong niềm nỗi chung của một chút Sài G̣n mà họ muốn tặng cho buổi Hoài Niệm Tháng Tư.
***Đến phiên anh Quang Thịnh, người tổ chức chương tŕnh Hoài Niệm Tháng Tư, tŕnh bày bản nhạc Con Đường Tôi Về.
Trong hành tŕnh về thăm lại quê hương, có những con đường vẫn nguyên như ngày ta rời, vẫn nắng mai rực rỡ, hàng hoa giấy vẫn đỏ thắm, tiếng chim vẫn gọi nhau. “Con Đường Tôi Về”, một sáng tác bất hủ để đời của NS. Lê Tín Hương khi về thăm cha bệnh nặng sau 15 năm cách biệt, đă được viết lên với những cảm xúc thật khi đối diện với cảnh cũ người xưa. Mặc dù nó không óng ả mượt mà như mấy câu thơ của Bà Huyện Thanh Quan “Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo – Cảnh đấy người đây luống đoạn trường”, nhưng NS Lê Tín Hương giúp ta nh́n thấy cô gái áo trắng ngày nào nay đă bước vào đời với nụ hồng lả lơi, người thương phế binh lê đôi nạng gỗ giữa chợ đời, người cha trở về thân thể hao gầy sau những năm tù tội, người mẹ quê gầy c̣m, vá được áo đời, hồn rách tả tơi - những h́nh ảnh lột tả đúng sự thật của một xă hội nuôi nhau trong dối gian và bần cùng tột độ. Những câu ấy không trách móc ai. Chúng chỉ đặt tay lên những vết thương, dù nhẹ, nhưng vẫn đủ để ta thấy nhói, thấy đau. Và để ta nghiệm ra không phải chỉ thấy mái nhà xiêu vẹo, vườn hoang ruộng trống, nhưng xót xa và bùi ngùi nhận thấy thân phận người thương yêu của ḿnh đă bị thời gian tiêu hao, xoáy ṃn - những người muôn năm cũ hồn ở đâu bây giờ - Bài hát là câu chuyện của những bước chân trở lại - trở lại để nhận biết rằng quê hương vẫn đẹp, nhưng đẹp trong một nỗi buồn không thể gọi tên.
Tôi nghe bản nhạc này với một tâm hồn rướm máu, nhất là khi nh́n thấy đôi mắt của anh sâu và buồn đến lạ. Giọng hát anh vững, không phô trương, nhưng mỗi chữ như mang sức nặng qua một con người từng chứng kiến nhiều cảnh đảo điên trong xă hội đổi đời sau 75. Đây không những là tiếng hát của một người tỵ nạn, mà là tiếng thở dài của cả một thế hệ chịu cay đắng của nỗi nhục mất nước.
*** Lần này anh Phạm Quang Tố lên sân khấu - người mà mỗi lần hát, tôi đều thấy ḷng ḿnh chùng xuống. Anh không chỉ hát hay; anh hát đúng. Đúng cái tâm trạng của người xa xứ, đúng cái nỗi nhớ mà Trầm Tử Thiêng gửi gắm trong từng câu, chữ. “Đêm Nhớ Về Sài G̣n” vốn là bài hát của những cơn mộng u uẩn, của những đêm thao thức, của những người rời quê mà trái tim vẫn c̣n nằm lại nơi ánh đèn vàng nhạt nḥa của thành phố cũ.
Khi anh cất giọng, cả pḥng như lặng đi. Những câu hát quen thuộc vang lên: gặp lại người một thời yêu thương… bạn bè thèm ngồi bên nhau… nhắc chuyện người, chuyện đời thương nhau… tiếng nhạc vàng gọi từng âm xưa… Ánh đèn vàng nhạt nḥa đêm mưa… Ta như cậu bé mồ côi… cố vui cuộc sống nhỏ nhoi… cố quên ngày tháng lẻ loi để lớn…
Tôi nghe mà thấy tim ḿnh thắt lại. V́ đó không chỉ là lời ca; đó là câu chuyện đời của bao nhiêu người rời nước, trong đó có của tôi - đă đi qua bao năm tháng, qua bao thị xă nhỏ thành phố lớn, thấy bao nhiêu đổi thay… mà vẫn c̣n có những ngày, những đêm, mộng về quê nhà. Mộng về một Sài G̣n của tuổi trẻ, của bạn bè, của những đồng đội đă mất, của những ánh chớp nhanh trên các ngọn cây, sườn đồi, kèm theo tiếng nổ đinh tai của từng loạt pháo địch, cùng với tiếng mảnh đạn chém gió, trúng ai nấy dạ, cứ như vậy mỗi ngày ba cử.
Đó là khi tôi đứng dậy, rót cho ḿnh một ly rượu đỏ thứ hai.
Giọng anh không bi lụy, nhưng có một nỗi buồn rất thật — nỗi buồn của người đă sống đủ lâu để biết rằng kư ức là thứ duy nhất không ai có thể lấy đi. Và khi anh hát đến đoạn cuối, tôi thấy ḿnh như đứng giữa hai bờ: một bờ là cuộc sống b́nh yên nơi xứ người, một bờ là Sài G̣n thành đô, là Huế của Mậu Thân, là các h́nh ảnh các trận chiến cùng tiếng đ́ đùng to nhỏ, giờ luẩn quẩn trong trí nhớ mù sương - nơi tôi thỉnh thoảng vẫn trở về qua những ác mộng.
*** Giữa những bài hát Việt Nam thấm đẫm kư ức chiến tranh, chia ly và lưu vong, bỗng xuất hiện một khoảnh khắc rất khác: anh MC Bùi Xuân Dương duyên dáng của chương tŕnh bước lên sân khấu và chọn hát Je t’aime, bản t́nh ca nổi tiếng của Lara Fabian.
Tôi chưa từng nghe anh hát bài này, và có lẽ nhiều người trong khán pḥng cũng vậy. Nhưng ngay từ những nốt đầu tiên, ai cũng nhận ra: anh không hát để khoe giọng, mà hát như một người kể chuyện bằng cảm xúc.
Giọng anh không cố gắng bắt chước Lara Fabian, cũng không chạy theo kỹ thuật. Anh hát bằng sự chân thành của một người đă sống đủ lâu để hiểu rằng t́nh yêu - dù đó là t́nh yêu đôi lứa, t́nh yêu quê hương, hay t́nh yêu dành cho những ǵ đă mất - đều có chung một bản chất: đẹp, sâu, và đôi khi đau.
Trong không khí trang nghiêm của Hoài Niệm Tháng Tư, Je t’aime trở thành một điểm nhấn lạ nhưng lại ḥa hợp. Nó nhắc mọi người rằng: người Việt lưu vong không chỉ mang theo nỗi buồn quê hương, mà c̣n mang theo những mối t́nh dang dở, những kỷ niệm riêng tư và những điều không thể nói thành lời.
Và anh, với phong thái tự nhiên, duyên dáng của một MC, đă làm cho bài hát ấy trở thành một nhịp thở nhẹ giữa những nỗi đau chung, như một khoảng lặng để mọi người nhớ rằng trong cuộc đời xa xứ, chúng ta may mắn vẫn c̣n biết yêu, biết rung động, biết giữ lại chút dịu dàng cho chính ḿnh.
Khi anh hát xong, cả pḥng vỗ tay không chỉ v́ anh hát hay, mà v́ anh đă mang đến một sắc màu khác - một chút Paris, một chút lăng mạn, một chút riêng tư - cho đêm Hoài Niệm Tháng Tư thêm trọn vẹn và sống động- như nhiệm vụ MC của anh.
Xin đọc tiếp phần II
Vĩnh Chánh