O con gái chèo thuyền périssoire trên sông Hương ngày ấy.
Có một lần trên diễn đàn này, một số anh chị em bỗng nhiên nói về chuyện chèo thuyền périssoire (1) ngày xưa - trước 1975 - trên sông Hương, Huế. Ngạc nhiên khi ḿnh thấy nhiều anh chị em như anh P.T. Thái, anh H.Đ.Thuận, anh L.Đ Thương, anh N.T. Phước… có kinh nghiệm với périssoire này, đă góp ư, kể lại những mẫu chuyện rất vui với nhiều kỷ niệm riêng tư, dễ thương. Nhưng có lẽ chuyện kể của chị Tinh Châu là ḿnh thấy ngộ nghĩnh nhất. Chị kể, cứ đến mùa hè là tha hồ ra Xẹt (2) bơi thuyền périssoire. Buổi sáng, chị lái xe Citroen của ba chị từ trong thành nội qua Cercle, xuống chèo thuyền périssoire từ Cercle, dưới chân cầu Mới (3) lên hướng cồn Giă Viên. Khi đến cầu Bạch Hổ (4), cồn Giă Viên th́ sông Hương tạm chia ra làm hai, nếu chèo tiếp về phía phải cồn Giă Viên th́ lên phía Kim Long, c̣n chèo tiếp phía trái là lên Phường Đúc, Long Thọ. Chị nói chị thường chèo lên phía Long Thọ v́ chị có bạn học cùng lớp ở Y Khoa thời đó, h́nh như là chị Mỹ. Có khi đến nhà bạn, “trộ miệng” với nhau, hay ăn vặt một hồi th́ chị chèo về lại Cercle. Qua hết mùa hè đi học lại, chị không mặc cái áo dài nào vừa hết, v́ bắp thịt hai bên vai và bắp tay giờ “phồng mang trợn má”, đâu c̣n thon thả như trước mùa hè, nên v́ périssoire mà phải tạm thời chia tay hoàng hôn với mấy cái áo dài.
Ḿnh nghe chị kể mà không khỏi tưởng tượng trong đầu một h́nh ảnh thật dễ thương, đoán chừng lúc đó chị khoảng hai mươi, chứ dưới lứa tuổi đó th́ ai cho lái xe hơi. Buổi sáng từ trong thành nội lái xe chạy qua Cercle, cửa kiếng xe mở he hé hưởng không khí trong lành, hơi mát toả lên từ sông Hương, tóc bay bay là cái chắc. Đến Cercle, ra khỏi xe là đội mũ rộng vành (chapeau de soleil) - chứ không lẽ chèo thuyền périssoire mà đội nón lá - mặc quần soóc, hay váy ngắn, mang kiếng mát, đi xuống tầng dưới nơi neo thuyền périssoire, ghi tên, lấy mái chèo rồi chèo ra từ đó. Cái h́nh ảnh quá đẹp. Nói trắng ra là qúa “tây”. “Tây” qúa đi nên sau một mùa hè, mặc áo dài Việt Nam không c̣n vừa.
Périssoire đời nay. Cấu trúc tân thời khác rất nhiều so với périssoire ở Huế ngày xưa.
Ḿnh lúc nhỏ, cũng có cơ duyên nên biết chèo thuyền périssoire lúc c̣n là một cậu học tṛ trường Quốc Học Huế. Thuyền périssoire có hai quai da để hai bàn chân móc vào đó, nhằm kéo chiếc ghế chạy về phía trước cùng lúc đẩy mái chèo ra sau để chuẩn bị cho động tác sắp tới. Chân cậu học tṛ c̣n nhỏ, quai da cứng nên cứa vào mu chân, chèo khoảng mười lăm, hai mươi phút là da ở mu chân sưng phồng lên, sướt, chảy máu. Cậu học tṛ phải lấy cái khăn lông quấn quanh hai chân để khỏi bị đau mới chèo được. Chưa hết, cái thứ hai là mái chèo. Hai mái chèo gỗ dài, nặng và cái cán chèo nơi ḿnh nắm th́ quá to. Tay cậu học tṛ th́ nhỏ, khi kéo để đẩy thuyền đi th́ không sao, nhưng sau đó khi xoay mái chèo đẩy lướt trên mặt nước cho mái chèo về phía sau th́ cần vận sức cho hai tay. Sau một hồi, hai ḷng bàn tay đỏ, rát, đau… Ḿnh định hôm nào gặp chị Tinh Châu, ḿnh sẽ hỏi chị ngày đó - một o con gái 19, 20 tuổi, tay chân c̣n mảnh mai - chị “xử lư” hai vấn đề đó như thế nào.
H́nh minh hoạ: khổ v́ chân và bàn tay nhỏ khi chèo périssoire.
Đại hội YKHHN năm 2018 được tổ chức ở Montreal, Canada. Hôm tiền đại hội, chị Tôn Nữ San - trưởng ban tổ chức đại hội ở Montreal năm đó - mời mọi người đến dự buổi tiệc buổi tối ở nhà chị. Ḿnh nhớ buổi sáng hôm đó, anh Diệc Kiến Quân và chị Quỳnh Hoa cũng có tổ chức buổi tiệc mời mọi người đến ăn “brunch” ở nhà anh chị. Sau đó, khoảng xế chiều, mọi người cùng đi bộ qua nhà chị San, không xa lắm từ nhà anh Quân/chị Hoa. Ḿnh nhớ có thầy cô Nguyễn Văn Tự, vợ chồng anh Lê Văn Danh, chị Tinh Châu, vợ chồng anh Bửu Phụng…
Lúc ra trước nhà anh Quân, khi đi ngang tấm bảng chào mừng hội ngộ YKH Khoá 10 mà anh Phụng, anh Quân mới làm xong trước đó chừng hai giờ với vật liệu cây nhà lá vườn, chị Tinh Châu bỗng nghịch ngợm đưa người vào cái khung trống trong tấm bảng chào mừng và nói: “Chụp cho chị một tấm h́nh”. Tấm h́nh ḿnh chụp cho chị, có kèm theo đây.
Trên đường đi, ḿnh có hỏi chị chuyện hai bàn chân và tay nắm mái chèo của périssoire ngày xưa, chị “xử lư” như thế nào. Chị trả lời ngon ơ: “Chị không nhớ nơi tề”.
Chị Tinh Châu, h́nh chụp trước nhà anh Quân chị Hoa, Montreal, Canada 2018.
Bẵng đi một thời gian, ḿnh từ Singapore về và gặp lại chị trong một buổi họp mặt của Y Khoa Huế Hải Ngoại ở Quận Cam, chị nói: “Chị nhớ rồi, hồi đó chèo thuyền périssoire chị mang giày “măng túc” để tránh đau chân, c̣n cái mái chèo th́ thôi, khỏi nói. Tuy chị có mang găng, nhưng mỏng, nên rồi cuối mùa hè cũng bị chai luôn cả hai bàn tay.” Không ngờ, hỏi chị một câu hỏi cho vui ở Montreal, Canada, thế mà chị nhớ để rồi trả lời ở quận Cam, xứ Cờ Hoa sau đó.
Le Cercle hiện nay, h́nh chụp hôm tháng 4, 2026.
Vừa rồi về Huế ba ngày, ḿnh có đến Cercle. Bây giờ mang tên Le Cercle, chứ không c̣n là Cercle sportif de Huế như ngày xưa. Hai sân tennis trở thành khu buôn bán ǵ đó, hồ bơi cũng không c̣n nữa, trước hồ bơi giờ là nhà hàng ăn uống. Chỉ c̣n nhà thuỷ tạ h́nh ṿng cung chồm lên trên mặt nước vẫn c̣n đó. Nh́n từ nhà thuỷ tạ, cảnh quang vẫn đẹp, bên trái là cầu Phú Xuân, xa xa là cầu Bạch Hổ, cồn Giă Viên, bên phải là cầu Trường Tiền, có bờ kè dọc theo bờ sông cho khách bộ hành, lác đác một vài thuyền rồng chở khách du lịch ngược xuôi trên ḍng sông. Nhưng cái đẹp của Le Cercle bây giờ là cái đẹp cô đơn, hàm nỗi chịu đựng, cố bám víu vào một thời xuân sắc giờ đă tàn phai. C̣n cái đẹp dịu dàng, trầm lắng, kiêu sa của Cercle sportif de Huế với hồ bơi, với sân tennis, với những chiếc thuyền périssoire trắng bơi trên sông Hương mỗi sáng mỗi chiều như những con thiên nga của ngày xưa ấy th́ … chỉ c̣n trong hoài niệm.
Con ve sầu lột xác, vỏ tả tơi.
Nh́n từ Le Cercle. Trái: Cầu Phú Xuân, phải: cầu Trường Tiền và bờ kè xây sau này.
Có cái này, cũng xưa sao nay vậy, như cái cấu trúc ṿng cung của nhà thuỷ tạ, không thay đổi nhiều, là cây đa (5) trước Cercle. Cây đa cao với tàng lá rậm rạp, phủ kín cả một vùng với đường kính mười mét là ít. Đó là ngày xưa, bây giờ bị xén nhiều lắm rồi. Hỏi th́ được biết phải xén v́ sợ rậm, cao và lớn qúa, cây sẽ bị ngă trốc gốc lúc gặp băo lớn. Thấy cây đa này rồi mới nhớ, tự hỏi: “Có phải dưới tàng lá cây đa này, là nơi ngày xưa chị Tinh Châu thường đậu chiếc xe Citroen, trước khi xuống chèo périssoire?”
“Có lẽ là rứa.”
H.N Ánh , YKH 17
Yokohama, tháng tư 2026
(Nhân ngày giỗ thứ 7 của chị Tinh Châu.)
1. Ngày xưa ḿnh cứ ngỡ là “Paris soir”, hoá ra đó là périssoire sau khi nghe các anh chị trong diễn đàn giải thích
2. Cercle sportif de Hue
3. Cầu Phú Xuân bây giờ
4. Hay Bạch Thổ?
5. Ḿnh tạm gọi là cây đa, v́ không biết cây đó tên ǵ.